Voorbereiding voor de Camino de Santiago de Compostela per fiets.

Deze tekst bevat suggesties en adviezen voor allen die met het idee spelen ‘eens’ vanuit Nederland naar Santiago de Compostela te fietsen, alleen of in gezelschap.

Lessines (Belgie), Buen Camino

Basis voor deze tekst zijn mijn persoonlijke ervaringen, opgedaan in 2008  en 2011 aangevuld met de vele publicaties op het internet.

Om de lezer een indruk te geven van de routebeschrijving in de Sweerman-boekjes heb ik -ter promotie- één pagina uit boekje 3 in de tekst opgenomen. Het beeldmateriaal is vrijwel allemaal uit eigen archief. Veel links naar allerlei achtergrondmateriaal (boeken, artikelen, video’s) staan op scribd.com. Klik hier.

In onderstaande tekst worden enkele vragen over deze pelgrimstocht beantwoord:

Waarom Santiago de Compostela?
Waarom fietsen?
In welke tijd van het jaar?
Alleen of met z‘n tweeën?
Wat kost het?
Welke route?
Waarin verschillen de twee routes door Frankrijk?
Waarin zijn de twee routes gelijk?
Hoeveel etappes?
Moet U de grote steden mijden?
Is trainen noodzakelijk?
Hoe verloopt een fietsdag?
Hoe overnachten?
Wie ontmoet U onderweg?
Waarover moet ik me zorgen maken?
Moet je de taal spreken?
Wat mee te nemen?
Eten onderweg?
Aan welke eisen moet de fiets voldoen?
Wat zijn de moeilijkste etappes?
Bagage naar huis sturen?
Is er onderweg internet?
Speciale aandacht?
Wat moet U niet missen?
Wat moet U opschrijven?
Gele pijlen?
Wat te doen in Santiago de Compostela?
Waar overnachten in Santiago?
Uitstapjes?
Hoe kom ik terug?

Caminobord in Puente la Reina. De foto is ook elders op internet te zien, maar deze is het origineel.

Ik hoop hiermee personen van dienst te zijn die zich afvragen wat je moet regelen en waarmee rekening te houden als je aan de tocht naar Santiago de Compostela begint. Voor nog meer (en andere) informatie kunt U het boek ‘Praktisch Pelgrimeren‘ gebruiken, te bestellen bij het Genootschap van St. Jacob in Utrecht. Een ander, zeer interessant boek is ‘Onderweg naar Santiago‘ van Mireille Madou, recent opnieuw uitgegeven. Tenslotte, de overheid van Galicië (Xunta de Galicia) heeft een pdf-file (O Camino Frances en bicicleta) op internet gezet, uiteraard niet in het Spaans maar enkel in het Galicisch. Ondanks dit taalprobleem, best een interessant document.

Bon voyage, ¡Buen Camino!

Een ander typisch Camino-woord is: Ultreïa. Het betekent zoiets als ‘voorwaarts‘. Het is ook de titel van een Nieuwsbrief over de Camino en van een Caminolied.

Caminolied Ultreia (franse tekst)

Klik hier om de Spaanse versie van het lied Ultreïa te horen. De Latijnse versie van Ultreïa heeft als aanhef ‘Dum pater familias’. Klik hier.

Bent U geïnteresseerd in Camino-muziek, kijk dan op deze Canadese site , op deze Portugese site of op deze Noorse site. Van het Franse Caminolied ‘Grande chanson des pelerins’ bestaan verschillende versies, kijk ook op Youtube. De oudste dateren uit de 16e en 17e eeuw. Klik hier.

Naast vele links verderop in onderstaande tekst staan hieronder ook nog enkele interessante links:

Startpagina Camino de Santiago. Startpagina Camino (Vlaams).
Mapa del Camino de Santiago.
Reisgidsen Camino de Santiago
Federacion Espanola Amigos del Camino de Santiago.
Nederlands Genootschap St. Jacob.
Sint Jacobus gilde.
Spaanse Camino-site: Mundicamino.
Spaanse Camino site.
Site met Spaanse Camino boeken.
St.Jacobsroute Europafietsers.
Voorbereiding voor fietsers en voetgangers.
Vlaams Genootschap St. Jacob.
Franse Amis de St Jacques (Vezelay-route).
Itineraires pour aller vers Compostelle.
Amis de St-Jacques de Compostelle Aquitaine.
Xacobeo Galicia.
Caminos en Galicia.
Les chemins de compostelle.
Via Podiensis (vanaf Puy-en-Velay).
Prieure Sainte Foy.
Frans webforum Chemins de st. Jacques.
Refugios y Albergues.
The French Way.
Follow the Camino.
Cycling the Camino.
Confraternity of St. James.
Peregrino.
Albergues in Spanje.
Hostals en Jeugdherbergen Spanje.
Internet resources, Amerikaanse Camino site
Amigos del ciclismo
‘Nederlandse’ refuge in St Jean-Pied-de-Port
Albergues Camino Frances
De Camino in zuid Frankrijk.
Franse site met overnachtingsmogelijkheden.
Franse site voor pelgrims.
Geschiedenis 24: Santiago.

Indien U wilt genieten van zeer toepasselijke muziek, luister dan naar de middeleeuwse liederen op de cd’s ‘Santiago a cappella’ en -vooral- ‘Pelgrimage to Santiago’ van het Monteverdi Choir o.l.v. John Eliot Gardiner, hier te beluisteren.

Een voorproefje van de pelgrimsmis vindt U hier; helaas zal de Paus er zeer waarschijnlijk niet zijn als U er bent. Het spektakel is er niet minder om.

Waarom Santiago de Compostela?

Deze vraag moet ieder voor zich beantwoorden. Feit is dat velen met het idee spelen, spontaan of aangestoken door een verhaal van deze of gene vage kennis die ‘het ook gedaan heeft’. Het is ook een uitdagend idee.
Het aantal pelgrims, fietsers en wandelaars op weg naar Santiago neemt ieder jaar toe. Evenals het aantal private refugio’s.

Camino-toeristen nabij Ligonde

De Camino wordt langzaamaan commerciëler en efficiënter. Zo moet tegenwoordig betaald worden voor een bezoek aan de kerk met de kip en de haan in Santo Domingo de la Calzada, worden in het pelgrimsbureau geen compostela’s meer in prachtig handschrift en met alle namen van de pelgrim voluit uitgeschreven, kun je het beeld van Santiago achter in de kathedraal niet meer aanraken, wordt Foncebadón weer bewoond, etc. Ook steeds meer reisorganisaties bieden comfortabele Santiago-reizen aan met een klein vleugje Camino, door een of meer korte wandel- of fietsetappes in de reis op te nemen. Camino-toeristen met witte benen en kleine rugzakjes mengen zich tussen de ‘echte’  pelgrims die vele honderden kilometers hebben gelopen of gefietst. Hoe dichter bij Santiago komt, hoe meer Camino-toeristen U ziet.
Als U voor de eerste keer gaat dan valt dat niet zo op. Maar voor degenen die al een keer (of meerdere) zijn geweest, zijn de veranderingen goed merkbaar. Deze ontwikkeling zal zich alleen maar voorzetten.

Steen markeert grens van de gemeente Santiago

De afstand is niet misselijk, zo’n 2.400 à 2.800 kilometer. Afhankelijk van waaruit U in Nederland vertrekt en welke route U neemt. Het is avontuurlijk. Niemand kan vooraf uittekenen hoe alles zal verlopen gedurende de 4 à 5 weken die de tocht zal duren. Precies daarom is het de meesten te doen. Het is avontuurlijk en sportief, met een cultureel tintje. Heeft U de tocht volbracht dan kunt U dat met trots aan iedereen die het horen wil vertellen. Tot slot speelt mee dat de tocht een bezinning kan zijn. Een bezinning op Uw carrière, Uw relatie, het geloof, het leven als geheel. Dit komt nog het meest bij de pelgrims die in de Middeleeuwen de tocht lopend volbrachten. Santiago is ook interessant uit geschiedkundig oogpunt. De apostel St. Jacob (de meerdere, el mayor) is de patroonheilige van Spanje.

Symbolen van St. Jacob. Zwaard en schelp.

Hij staat bekend als Santiago Matamoros, de morendoder. Verwijzend naar de eeuwenlange bezetting van Spanje (met uitzondering van Galicië) door de Moren. En de herovering van het land, in de laatste fase onder leiding van de katholieke koningen (reyes católicos) Isabella van Castilie in 1469 getrouwd met Fernando van Aragón. Een belangrijk moment in het begin van de reconquista was de slag bij Clavijo op 23 mei 844, toen koning Ramiro I de troepen van Abd ar-Rahman II versloeg. Geholpen door een ridder op een wit paard: Santiago Apóstol, althans zo vertelt de legende. Ruim 600 jaar strijd; onze tachtigjarige oorlog is er niks bij. U zult op vele plaatsen in Spanje de afbeeldingen van Santiago op zijn paard zien. Evenals het rode zwaard van de orde van Sint Jacob. De kleur rood symboliseert het bloed van de verslagen Arabieren.

Een van de vele beelden van Santiago Matamoros

Over de herkomst van de schelp als symbool (la Concha de Santiago) bestaan verschillende meningen. Volgens de site Spain.info.nl_BE namen Middeleeuwse pelgrims deze schelp mee naar huis als bewijs dat ze in Santiago waren geweest. Men vond deze schelpen op het strand van de West-Spaanse kust.
Het oudste boek waarin de pelgrimsroute is beschreven is het Liber Sancti Jacobi (boek van de heilige Jacobus, bestaande uit vijf delen) ook de Codex Calixtinus genoemd. Naar Paus Calixtus onder wiens invloed het boek omstreeks 1160 door verschillende auteurs is samengesteld. Deel vijf gaat specifiek over de pelgrimsroute. Het boek is nog steeds te koop en de tekst staat op internet.

Meer over de pelgrimage vanuit de Nederlanden in de Middeleeuwen -en in het bijzonder de Camino- staat in het Engelstalige boek van de Nederlander Jan van Herwaarden, ‘Between Saint James and Erasmus‘. Deze schrijver heeft ook ‘Op weg naar Jacobus‘, de legende van Sint Jacob en een gids voor pelgrims, geschreven. Zeer interessant is de aflevering van Geschiedenis-24 (1987, Hans Keller en Cees Nooteboom) getiteld: ‘De geschiedenis van een tocht‘. Alhoewel de beelden oud zijn is hun verhaal nog uiterst actueel. Een aanrader voor wie wil gaan en voor hen die de tocht al gemaakt hebben.

15 juli 2011. Opnieuw in Santiago.

Na vier weken zijn we in Santiago (1 juli 2008)

naar boven

Waarom fietsen?

Fietsen met bagage in Postel

Omdat het sneller gaat dan lopen en omdat U tóch nog heel veel kunt zien. Het eerste is van belang als U geen drie maanden de tijd hebt, of U Uw partner niet zo lang alleen wilt laten. Prettige eigenschap van fietsen is dat U veel kunt zien, flexibel bent en het is een goede bezigheid voor lijf en leden.

Uiteraard kunt U de auto pakken, dat gaat ook sneller dan lopen maar de ervaring is aanzienlijk minder. Die ervaring, daar gaat het de meesten om. De ervaring van de natuur om U heen, vogels, wuivend graan, wijngaarden, dorpjes en stadjes. De ervaring anderen te ontmoeten: zowel de ‘locals’ als andere fietsers en wandelaars die uit alle windstreken komen en die ook de tocht, of een deel ervan, maken.

Pelgrims of lange-afstand fietsers?

Er zijn er ook die een prestatie willen neerzetten en zij werken het parcours in drie weken af. Op een racefiets of met een mountainbike, meestal geen of nauwelijks bagage en met één doel: zo snel mogelijk in Santiago aankomen. Voor deze doelgroep is deze tekst niet geschreven.

Maar het moet gezegd: de echte pelgrim loopt. Pas dan ervaart U de eindeloosheid van de tocht en ondergaat U de ontberingen die eraan gekoppeld zijn.

Niet iedereen komt met de fiets naar Santiago

Als U vanuit Nederland loopt bent U ruim 100 dagen onderweg, de fietser rond de 30 dagen. De fietser kan wat minder kritisch zijn op het mee te nemen gewicht. De lopende pelgrim moet op elke gram letten.  Dertien kilo kan, maar tien kilo is beter. Voor de fietser zijn deze cijfers resp. 23 kg en 18 kg. En tenslotte, de wandelaar heeft een behoorlijke kans op lichamelijke ongemakken: pijn in de rug en/of blaren op de voeten. De goed voorbereide fietser kan de tocht maken zonder enig lichamelijk ongemak.
Daar tegenover staat dat de lopende pelgrim de tocht aanzienlijk intenser ervaart dan de fietser. Voor de fietser kan het vakantiegevoel wel ‘ns boven komen drijven, voor de loper is de tocht bepaald geen vakantie. Santiago is voor de loper (vanuit Nederland) ver, slopend en soms afzien. Maar de beloning voor de lopende pelgrim is groter: meer gezien, meer beleefd, meer ervaren, intenser geleefd. Desondanks: persoonlijk geef ik de voorkeur aan fietsen.

De echte pelgrim loopt....

Door te fietsen mist U best wel wat van de echte Camino in Spanje. Bijvoorbeeld: op het traject Puente la Reina naar Viana volgt de fietser de oude hoofdweg (NA1110 / N111). Heerlijk ontspannen fietsen op een brede weg. Dat kan omdat het doorgaande autoverkeer de A12 volgt. De oude hoofdweg mijdt echter de kleine dorpjes op het traject zoals Villamayor de Monjardìn. De wandelroute komt wel door al die dorpjes. De fietser moet erop bedacht zijn even linksaf te gaan naar de beroemde gratis wijntap in Irache; de wandelaar vindt ‘m op zijn route. Hetzelfde geldt voor een dorpje zoals Hontanas.
Wilt U alle details weten van de bezienswaardigheden op de camino, lees dan het boek ‘El Camino de Santiago’. Helaas niet in het Nederlands verkrijgbaar; wel in ‘t Engels.

De drie musketiers uit Goirle

Bijzonder is dat U zult merken via een onzichtbaar draadje met andere fietsende pelgrims verbonden te zijn. Mensen die U vandaag ontmoet ziet U een paar dagen niet en dan staat U opeens weer oog in oog met hen ergens op een plein, op een camping of langs de kant van de weg. Soms zoeken pelgrims elkaar op en fietsen een stuk samen. Soms dagen lang. Het is maar de vraag of iedereen op gezelschap zit te wachten.

naar boven

In welke tijd van het jaar?

De beste tijd is juni. De maand mei kan ook, maar dan kan het soms nog koud zijn. In juli en augustus kan ’t op de Spaanse Meseta erg warm zijn en vanaf september korten de dagen aanzienlijk. Juni is de beste tijd. Nog voor alle vakantiedrukte onderweg, lange dagen en een behoorlijke kans op goed fietsweer. Lange dagen zijn van belang omdat U dan het ritme ‘vroeg op en op tijd stoppen’ kunt aanhouden. Wat vroeg op is, hangt af van de keuze hoe U wilt overnachten: zes uur als U kampeert, zeven uur-half acht in een hotel. In beide gevallen is deze tijd afgestemd op de vertrektijd: acht uur ’s ochtends.
Vergis U niet. U kunt de Nederlandse tijden zon-op, zon-onder niet zomaar transplanteren naar Spanje. Hieronder een grafiek van het zon-op/zon-onder tijdvak voor Burgos. Op 21 juni gaat de zon om zes uur op en om tien uur onder.

Zon-op, zon-onder in Burgos.

Een groene Tierra de Campos nabij Iglesias

Op tijd stoppen, bijvoorbeeld om vier uur geeft gelegenheid tot rust en U kunt nog eens wat bekijken. Hoe verder U naar ’t westen komt, hoe later ’t donker wordt. Belangrijk is ook dat het in juni nog groen is en er bloemen bloeien langs de kant van de weg. In het najaar zijn de Meseta (Spaanse hoogvlakte) en de Tierra de Campos (uitgestrekte graanvelden) grote dorre gele vlaktes, waar de wind vrij spel heeft.

Zelfde plek, 7 juli 2011.

En tenslotte pleit het voor juni dat er in Spanje massa’s ooievaars rondvliegen en nestelen. Mooi om te zien. Indien U de feestelijkheden (en de drukte) rond de naamdag van Sint Jacob, ook wel San Xacobeo of San(t’) Iago genoemd, op 25 juli wilt meemaken plant U uw vertrek op of rond 20 juni. In een heilig jaar (ano santo) is het dan extra druk. Voorlopig hoeft U zich hierover geen zorgen te maken. Het eerstvolgende heilig jaar (sinds 2010) is pas in 2021. Het eerste was in 1126, ingesteld door Paus Calixtus II.
In 2011 werden bij het pelgrimsburo ruim 180.000 pelgrims geregistreerd (alle routes bijeen), waarvan er 30.000 per fiets arriveerden. Hieronder een grafiek van de verdeling over het jaar. Augustus is veruit de drukste maand.

Hoeveel pelgrims arriveren maandelijks?

naar boven

Alleen of met z‘n tweeën?

Het voordeel van alleen fietsen is dat U een eigen tempo kunt aanhouden, kunt stoppen waar U wilt, tijd nemen om foto’s te maken en wat al niet meer. Baas over eigen route. En het geeft de mogelijkheid om in alle rust te fietsen. Er is niemand die tegen U aan praat op momenten dat U stil wilt zijn. Toch verdient met z’n tweeën gaan de voorkeur. Vooral uit optiek van veiligheid. Er zijn hele stukken route waar U compleet alleen bent als U niet samen fietst. Als er wat gebeurt, van een eenvoudig pechgeval tot erger, U staat er helemaal alleen voor.

Gezellig samen genieten van het pelgrimsmenu in Najera

Áls U nog kunt staan. Ook is het overnachten in een hotel goedkoper. Kamers worden veelal per eenheid verhuurd ongeacht of er een of twee personen slapen. En het kan natuurlijk een stuk gezelliger zijn om met z’n tweeën ervaringen te delen of een stad te bezoeken. In je uppie je avondmaal oppeuzelen is ook maar alleen. Maar maak wel afspraken vooraf. Over het al dan niet samen rijden, over wat te doen als de een ziek wordt, of als je elkaar kwijt bent. En maak een soort van planning zodat beiden weten waar aan begonnen wordt. Vooral van belang is het tempo waarin wordt gereden en de ruimte die er is om dingen te bekijken. Het zou ideaal zijn als beide fietsers gelijkgestemd zijn. Maar meestal moeten de compagnons zich over en weer wat aanpassen. Als U dat van tevoren weet en er afspraken over maakt kan de Camino uitgroeien tot een niet te vergeten ervaring voor allebei.
Op de man af gevraagd is  mijn keuze toch: alleen rijden, ondanks de risico’s en de (mogelijke) eenzaamheid. Ik heb de tocht zowel alleen als met een compagnon gemaakt. Alleen rijden beviel me beter. Vooral vanwege de ultieme vrijheid en de intensere contacten met anderen, pelgrims en ‘locals’. Bent U een echt gezelligheidsmens dat niet alleen kán zijn, of vindt U de risico’s toch te groot, ga dan met een compagnon.

naar boven

Wat kost het?

Wat de totale kosten van de pelgrimage zijn is lastig te zeggen. Veel hangt af van waar U overnacht, wel of niet zelf Uw potje kookt, hoeveel U onderweg wilt zien (en daarvoor entree moet betalen), of U pech heeft of niet en hoe U terug reist. En uiteraard van de tijd die U onderweg bent. Vier weken of zes weken, dat scheelt een slok op een borrel. Een grof richtgetal voor de alleen reizende pelgrim: reken op een bedrag tussen de 1.200 en 1.700 euro. Als U kiest voor luxe, dan lopen de kosten op tot 2.000 euro of meer. Reist U in gezelschap, kampeert U niet  en slaapt U samen in één hotelkamer, dan zal 2.000 euro p.p. normaliter wel het maximum zijn.
Hieronder een paar aanknopingspunten met globale getallen. De cijfers zijn indicatief en wat naar boven afgerond.

1. Overnachten op een camping kost gemiddeld negen euro.
2. Overnachten in een hotel kost 50 euro per kamer, meestal exclusief ontbijt. Rijdt U met een compagnon en deelt U de kamer, reken dan op 25 euro.
3. Overnachten in een B&B of hostal kost 35 euro; in een refugio acht euro.

Geweldig diner in Aubeterre-sur-Dronne

4. Voor eten onderweg (inclusief ontbijt) moet U rekenen op negen euro, tenzij U uitgebreid wilt ontbijten en lekker wil lunchen in een brasserie. Dan kost het al snel minstens twintig euro per dag.
5. Het avondmaal kost als U zelf kookt zes euro (met wijn tien) maar als U in een restaurant gaat eten kost het al gauw 25 euro. In Spanje kost een pelgrimsmenu slechts tien euro.
6. De kosten van het gebruik van Uw mobiele telefoon/smartphone kunnen hoog oplopen. De tarieven van mobiel bellen vanuit het buitenland naar Nederland zijn nog steeds absurd hoog. Het wordt helemaal kostbaar als U in Uw smartphone gebruikt om mobiel te internetten. Schakel ‘mobiele data’ uit om hoge kosten te voorkomen. Gelukkig neemt het aantal plaatsen met wifi toe zodat U op steeds meer plaatsen gratis (of tegen geringe kosten) het internet op kunt. Indien U uw smartphone als navigatiesysteem wilt gebruiken dan bent U aangewezen op de wat duurdere applicaties.

Als U toch via 3G het internet op wilt, doe het dan slim: geen apps updaten, geen foto’s in origineel formaat verzenden, geen video’s downloaden. Gebruik alleen mail, twitter, weersverwachtingen opvragen, blogs bijwerken.  En kies bij het verzenden van foto’s voor een klein formaat. De meeste providers hebben relatief goedkope internet-in-het-buitenland aanbiedingen waarmee U per dag of per week een bepaalde hoeveelheid Mb’s kunt verzenden/ontvangen. Houd goed in de gaten hoeveel Mb U verbruikt, want gaat U over deze grens heen dan betaalt U het volle pond. Het is een optie een prepaid sim te gebruiken en het (bel)tegoed laag te houden. In geval U toch, per ongeluk, tegen het hoge tarief op internet zit, blokkeert de verbinding zo gauw het tegoed op is. Daarmee voorkomt U een rekening van meer dan honderd euro.

Binnenplaatsje van cafe in Dissay. Pelgrims nemen een drankje.

7. De kosten van een terrasje onderweg zijn erg verschillend. Reken op in totaal 75 euro. Geniet van de plaatselijke brouwsels: txapa in Baskenland en orujo in Galicië. Drink in Spanje geen Heineken maar San Miguel.
8. De kosten van pech variëren van nul tot meer dan vijftig euro als er echte problemen zijn.
9. Entree is voor pelgrims soms gratis, vaak met korting; rekent U per bezoek op ongeveer vijf euro. Houdt er wel rekening mee dat de openstellingstijden in -vooral- Spanje anders zijn dan U gewend bent. Tussen 13:00 uur en 16:30 is men vaak gesloten. De middagopenstelling loopt vaak door tot 19:30 uur.
10. Vervoer terug van Uw bagage via Soetens kost zestig euro, van Uw fiets 120 euro. Via Ryanair zestig respectievelijk tachtig euro, uitgaande van een vlucht met een overstap (naar Eindhoven) op Madrid/Barajas of London/Stansted.
11. De kosten van Uw ticket zijn per vliegmaatschappij sterk verschillend. De reis met Ryanair naar Eindhoven kost ongeveer 100 euro, met een overstap en een wachttijd op London/Stansted (5 uur)  of Madrid/Barajas (1 uur). Vanaf A Coruña zijn via Vueling goedkope vluchten mogelijk met bestemming Amsterdam/Schiphol. Alternatieven kunnen een paar honderd euro kosten.

Schaaldieren in visrestaurant in Rua do Franco

12. Tenslotte: wat kost de beloning als U in Santiago bent aangekomen? De een neemt genoegen met een klein souvenir. De ander gaat copieus uit eten (kreeft of zoiets) en een derde kiest voor een of meer nachten in het Parador van Santiago. En weer een ander neemt de bus naar Fisterra. Geen peil op te trekken. Maar als U echt de remmen losgooit dan loopt het al snel in de papieren. De gemiddelde kosten per dag, onder gewone omstandigheden, met regelmatig kamperen, sobere (en/of zelf bereide) maaltijden, geen pech en zonder bijzondere (grote) uitgaven, bedragen 35 à 40 euro per persoon. Indien U niet (regelmatig) kampeert en zelf kookt, reken dan op (ruim) 50 euro per dag.

naar boven

Welke route??

Vanuit Nederland zijn er twee routes door Frankrijk. De westelijke Voie de Tours (St. Jacobsroute, ca 2.500 km) en de oostelijke Voie de Vézelay (Langs oude wegen, ca 2.800 km). Klik hier om digitaal te bladeren in de St.Jacobsroute, of hier voor een pdf-je van (helaas maar een stukje) deze route.
De route naar Tours loopt door Vlaanderen en de route naar Vézelay door Wallonie. Beide komen uit in het Zuid-Franse St. Jean-Pied-de-Port. Van daaruit gaat de route over de col d’Ibañeta (1057 m) naar Roncesvalles en verder naar Puente la Reina. Er is een variant die vanuit Zuid-Frankrijk (Oloron-Sainte-Marie) de Pyreneeën iets oostelijker oversteekt: de Col de Somport op ruim 1600 m.

Somportpas, afdaling naar Jaca

Deze oversteek sluit aan op de Spaanse Ruta Aragonés die uit het oosten naar Puente la Reina voert. Welke Pyreneeënpas de moeilijkste is, hangt vrijwel uitsluitend af van het weer dat U treft. Onder gelijke weers-omstandigheden is er bijna geen verschil. Het te overbruggen hoogteverschil is ongeveer gelijk (950 meter), de stijgingspercentages verschillen nauwelijks, meestal tussen de 6% en 8%. Mogelijk ervaart U de Somportpas zelfs wel ietsje gemakkelijker als U een overnachting plant in Accous, Etsaut of Urdos. Klik hier voor overnachtingsadressen.
De lengte van de klim verschilt, maar dat heeft alles te maken met het punt waar de klim (volgens U) begint. De Ibañeta-pas heeft een duidelijk startpunt: St.Jean-Pied-de-Port. De klim is 24 kilometer. De Somportpas heeft geen duidelijk startpunt. Rekent U vanaf Oloron-Sainte-Marie dan is de klim 56 kilometer. Neemt U Accous als startpunt dan is de klim 28 kilometer. Het echte klimmen begint pas bij Urdos, 13 kilometer onder de top. De weg gaat vanaf Oloron naar Urdos weliswaar omhoog, maar het stijgingspercentage is beperkt: maximaal 6%. Verderop in deze tekst staan de beide passen op schaal uitgetekend. Klik hier voor een pdf-file met gedetailleerde kaarten van de westelijke route.

Verschillende routes naar Santiago

Voor de fijnproevers: De oostelijke fietsroute (‘Langs oude wegen’) voert naar Vézelay, pikt daar de ‘Via Lemovicensis‘ (GR 654; Voie de Vézelay) op tot St. Leonard-de-Noblat. Van daaruit wordt een doorsteek gemaakt naar Cahors waarna de fietsroute een klein stukje de ‘Via Podiensis‘ (GR 65, Voie du Puy), komend uit Le Puy-en-Velay, volgt. Tot aan Lectoure. Vanaf Lectoure wordt een doorsteek gemaakt naar L’Isle-de-Noe. Daar sluit de fietsroute aan op de ‘Via Tolosana‘ (GR 653, Voie de Arles) die vanuit Arles komt. De Via Tolosana is de enige franse route die de Pyreneeën oversteekt via de Col du Somport en daar aansluit op de Spaanse Ruta Aragonés. De drie andere Franse routes komen -oorspronkelijk- samen in het plaatsje Ostabat, 18 km voor St. Jean-Pied-de-Port. Inmiddels heeft St. Jean-Pied-de-Port de rol als verzamelpunt voor de oversteek van de Pyreneeën van Ostabat overgenomen.
De westelijke route (‘Sint Jacobsroute’) voert naar Parijs, het startpunt van de ‘Voie de Tours‘ (Via Turonensis, GR655). Deze route loopt via Tours, Poitiers, Saintes, Bordeaux en Dax naar het hiervoor genoemde verzamelpunt Ostabat resp. St. Jean-Pied-de-Port. De westelijke fietsroute kent een paar alternatieven:
- via Chartres naar Tours in plaats van via Parijs.
- via Angoulême naar Dax in plaats van via Saintes en Bordeaux.
Ter voorkoming van misverstanden: de GR (Grande Randonnee)-routes zijn wandelroutes, veelal over zanderige paden. De fietsroute volgt dezelfde richting, maar vrijwel altijd over het asfalt van de Franse D (doorgaande departementale wegen) en C (smalle binnenweggetjes) wegen.

De vier Franse pelgrimsroutes

De oostelijke route is ca. 350 kilometer langer dan de westelijke. Reken (inclusief verkeerd rijden, boodschappen doen, bezienswaardigheden bezoeken, etc.) op een kleine 3.000 km. In St. Jean PdP is een refuge (L’Esprit du Chemin) met Nederlandse vrijwilligers. Het is mogelijk een overnachting te reserveren. St. Jean-Pied-de-Port (feitelijk Puente la Reina) wordt meestal gezien als het begin van de Camino Francés, de “Franse weg”. De populaire Spaanse wandelroute naar Santiago, ongeveer 750 km lang.

De veel minder bekende Ruta del Norte loopt langs de Spaanse noordkust. In Puente la Reina komen twee aanvoerroutes samen. Eentje uit het Franse St. Jean-Pied-de-Port (de Camino in Navarra) en de Ruta Aragonés uit het oosten.

Er zijn inmiddels enkele app(licatie)s voor smartphones, bijv de iPhone. Zoek in de App Store op ‘camino frances’ en U treft bijv. de app Camino de Santiago aan, euro 1,59. De Spaanse bank BBVA en Consumer Eroski (Camino) hebben elk een gratis Camino app. De app Camino geeft (spaanstalig) informatie over de wandeletappes, bijv. beschikbare albergues, bezienswaardigheden met openstellingstijden en de routebeschrijving. Indien U op zoek bent naar een GPS-route (track of waypoints) van  de Camino Francés, kijk dan op de Spaanstalige site www.bicigrino.com. Deze site pretendeert een relatie met de bekende het Duitse merk Bikeline, maar hoe dat precies zit is niet duidelijk. Klik hier.

Alle routes zijn stevige kost. Voor wie de eerste keer de route rijdt, verdient de westelijke route door Frankrijk (Via Turonensis) en verder naar het zuiden overgaand in de Camino Francés de voorkeur. Deze route is door C. Sweerman zeer gedetailleerd beschreven in drie boekjes, te bestellen via internet of te koop in de (reis)boekhandel. Ook van de oostelijke route van Maastricht via Vézelay naar de Pyreneeën bestaan soortgelijke boekjes.

Cruz de Ferro, 12 juli 2011, elf uur 's ochtends. Acht graden en regen

Twee wandelroutes door Frankrijk

Fietsafstanden o.b.v. gegevens uit de Sweerman-boekjes:
St. Jacobsroute: Haarlem-Puente la Reina: 1.650 km.
Langs oude wegen: Haarlem-Puente la Reina: 2.000 km.
Camino Francés: Puente la Reina – Santiago: 765 km.
Deze afstanden zijn netto; de aangegeven route wordt exact gevolgd en er wordt geen kilometer extra gereden. In de praktijk zal blijken dat het aantal kilometers dat U rijdt wat hoger uitvalt, bijvoorbeeld omdat U een keer een bezienswaardigheid bezoekt die niet exact aan de route ligt.

Inmiddels (augustus 2011) zijn navolgende wijzigingen en aanvullingen beschikbaar voor boekje:

1 Haarlem-Tours, 6e druk, klik hier; 7e druk klik hier.
2 Tours-Pyreneeën, 5e druk klik hier, 6e druk klik hier.
3 Pyreneeën-Santiago, 5e druk klik hier, 6e druk klik hier.
1 Langs oude wegen, Maastricht-Nevers, uitgave 2007/2008 klik hier.
2 Langs oude wegen, Nevers-Pyreneeën, uitgave 2009 klik hier.

GPS-tracks:
Langs oude wegen (Maastricht-Pyreneeën), klik hier.
St.Jacobs route (Haarlem-Pyreneeën), klik hier.
Camino Francés per fiets, klik hier.
De totale route vanuit Vessem, klik hier.
Deze laatste link spreekt over kilometers lange klimmen van 10-12%. Klinkklare onzin. Er zijn zeer weinig trajecten met stijgingspercentages boven de 10%. En die U treft zijn hoogstens een paar honderd meter lang. Laat U geen schrik aanjagen. Het aantal kilometers vanuit Zuid Nederland (Vessem, of all places) is volgens deze site slechts 2.380 km. Ik betwijfel dat en schat de afstand (all inclusive)  vanuit Zuid Nederland op  minstens 2.500 km. Indien U de oostelijke route neemt komt U vrijwel zeker op 3.000 km.

Langs oude wegen: kathedraal van Troyes.

De oostelijke route “Langs oude wegen” is vooral in het begin lastiger vanwege de heuvels in de Belgische Ardennen. En ook het stuk tussen Vézelay en Cahors (500 km) is behoorlijk heuvelachtig. Deze route is de mooiste route qua landschap en stadjes. De westelijke route wordt pas interessant na Chartres en er zit bovendien een heel stuk doodsaaie Les Landes in.

De drie boekjes kosten (nieuw) samen bijna € 70. Gebruik geen verouderde versies. Het wegennet (vooral in Frankrijk) en de nummering ervan verandert in een hoog tempo. Wilt U kosten besparen dan kunt U uiteraard ook Uw eigen route kiezen en/of Uw fiets-navigatiesysteem gebruiken. Het voordeel van de Sweerman-boekjes is dat de minst drukke en meest veilige route is uitgestippeld, plus dat er veel informatie over bezienswaardigheden langs de route in vermeld staat. U rijdt wel een aantal kilometers om. Natuurlijk kunt U ervoor kiezen onderweg af te wijken van de route. Bijvoorbeeld als U ziet dat er wel erg veel omgereden wordt. In onderstaand voorbeeld kunt U vanaf Santo Domingo de la Calzada de rode N120 blijven volgen in plaats van de paarse route die het boekje aangeeft.

Kaart in boekje 3

Reken er wel op dat de Spaanse N-wegen drukke wegen zijn met veel vrachtverkeer. En geen fietspad er naast. Hoogstens een wat breed uitgevallen strook asfalt rechts van de doorgetrokken streep aan de rechterkant van de weg. Bovendien moet U er in dit voorbeeld op bedacht zijn dat die rare kronkel in de weg, net voor de Puerto de la Pedraja in de Montes de Oca er niet voor niks zit. Belorado ligt op 638 m., de col op 1.150 m. Een hoogteverschil van ruim 500 meter over een afstand van 20 kilometer.
Overigens loopt de wandelroute parallel aan de N120. Het smalle caminopad loopt dan weer links, dan weer rechts van de N120. Het komt door dorpjes als Redecilla del Camino, verderop Espinosa del Camino en passeert vervolgens de Puerto de la Pedraja om daarna af te dalen naar Burgos. Dus als U maximaal de wandelroute wilt volgen en/of wilt overnachten in de refugio’s in de dorpjes aan de N120, volg dan deze weg.  Realiseert U zich wel dat fietsen over de N120 veel minder relaxt is dan fietsen over de route die Sweerman heeft bedacht.

Villar de Mazarife, Caminopad richting Hospital de Orbigo

Er zijn ook voorbeelden dat het volgen van een eigen stukje route prima kan. Een ander issue is de vraag of U soms de wandelroute wilt volgen. Er zijn een paar stukken waar dat kan. Niet veel, want de wandelroute gaat vaak over smalle onverharde paadjes die zelfs met een mountainbike en zonder bagage een hele uitdaging zijn. In boekje drie staan er een paar aangegeven, bijvoorbeeld het traject Carrión de los Condes naar Calzadilla de la Cueza, een afstand van vijftien kilometer. Wees voorzichtig op deze trajecten. In drukke tijden is de weg vol met voetgangers die links, rechts en door het midden lopen. Ze wijken uit op de meest vreemde momenten en ze stellen geen prijs op fietsers die hen rakelings passeren. U heeft het moeilijk aanrijdingen te vermijden en tegelijk kuilen te ontwijken. Ook Uw fiets heeft het moeilijk. Stof en gruis slaan neer op ketting en derailleur, de banden worden geteisterd door scherpe stenen. En als het regent of nat is, spat de modder alle kanten op. Kortom, om de sfeer te proeven kunt U besluiten een stukje echte Camino te rijden, maar de lol gaat er snel vanaf.
Op de site van het Engelse St. Jacob genootschap (Way of St. James) vindt U een overzicht van de etappes van de wandelroute van Roncesvalles naar Santiago. Door deze kaarten te vergelijken met de route in Sweerman’s ‘boekje drie’ krijgt U inzicht in de verschillen.

Wandelaars op de echte Camino in de regen (Foncebadon)

Voor meer informatie over de route via Tours, klik hier; voor de route via Vézelay klik hier. Ter voorkoming van misverstanden: er is niet één, dé route, zeker niet in Frankrijk. Er zijn veel variaties op elk van de vier wandelroutes. De in de boekjes beschreven fietsroutes kennen zelf ook nog eigen varianten. En op veel plaatsen wijkt de fietsroute af van de route die de wandelaar volgt. In Spanje liggen wandel- en fietsroute wat meer op elkaar. Maar ook daar zijn er hele stukken waarbij de fietser geen enkele wandelaar ziet.

naar boven

Waarin verschillen de twee routes door Frankrijk?

Er zijn twee fietsroutes door Frankrijk, de westelijke St. Jacobsroute en de meer oostelijke route ‘Langs oude wegen’. De verschillen tussen deze routes zijn:

1. de westelijke route is 350 km korter.
2. de westelijke route is (veel) minder heuvelachtig.
3. op de westelijke route zijn meer winkels, cafés en brasserieën.
4. de westelijke route heeft meer vlakke stukken (bv. Les Landes).
5. op de westelijke route kunt U iets langere etappes plannen.
6. de oostelijke route gaat door een mooier landschap.
7. op de oostelijke route is het rustiger fietsen.
8. de oostelijke route voert (uiteraard) langs andere steden.
9. op de oostelijke route begint U direct met klimmen en dalen.
10. de oostelijke route vangt iets minder (zuid)westenwind.

De route 'langs oude wegen' is mooier.

naar boven

Waarin zijn de twee routes gelijk

1. Er zijn meer dan genoeg overnachtingsplaatsen, mogelijk m.u.v. noord Frankrijk.
2. Op beide routes treft U behulpzame mensen.
3. Beide Pyreneeënpassen zijn mogelijk.
4. De routeboekjes zijn op dezelfde leest geschoeid.
5. De kansen op pech of slecht weer verschillen niet.

naar boven

Hoeveel etappes?

Globaal gesproken is een etappe tussen de 70 en 120 kilometer. Met als gemiddelde 90 km. per dag; in Frankrijk uitschieters naar boven en in Spanje naar beneden. De westelijke route naar St. Jean-Pied-de-Port (1.550 km) duurt 15 à 17 dagen, ongeveer 100 km per dag. Vanaf de Frans-Spaanse grens is de Camino Francés ongeveer 900 km. Een dag of 12 netto, 75 km per dag. Tel daarbij een paar dagen om Burgos en León te bezichtigen of een uitstapje te maken naar San Miguel de Escalada, dan bent U alles bij elkaar zo’n 30 dagen onderweg. (het verschil tussen het Franse en Spaanse daggemiddelde zit in mijn aanname dat U in Spanje meer tijd neemt om ‘iets’ te bekijken, in een siësta-pauze  en in het feit dat er drie fikse cols -Ibañeta, Cruz de Ferro en O’Cebreiro- te nemen zijn.)

Monasterio San Miguel de Escalada

Ruim vier weken dus; tegen drie weken voor degenen die flink doorrijden en elke dag gemiddeld honderddertig km verstouwen. Voor de oostelijke route moet U rekenen op zo’n vijf weken. Wilt U een tandje gemakkelijker rijden, niet vroeg vertrekken of om drie uur ’s middags al stoppen, dan kan de tocht wel zes weken duren. Als U tijd en zin hebt, geen enkel probleem.
Voor het antwoord op de vraag hoe lang de pelgrimstocht precies zal gaan duren is van belang wanneer U Uw terugreis regelt. Grofweg zijn er twee opties: vooraf of tijdens de tocht.

Vooraf geboekt, 100 euro per persoon

Het voordeel van vooraf de terugreis (per vliegtuig) regelen is dat U een goedkope vlucht kunt boeken. U struint alle sites van ‘low-budget carriers’ af en kiest de goedkoopste optie.  Daarop past U uw planning aan. Met vooraf boeken kunt U een paar honderd euro besparen en het thuisfront weet precies wanneer ze U op het vliegveld kunnen komen afhalen.
Daar tegenover staat dat U vast zit aan de terugreis op een specifieke dag. En dat kan verkeerd uitpakken. U bent veel te vroeg of net te laat in Santiago. Boekt U vooraf dan is een vrij strakke planning onontbeerlijk. Zie hierna voor twee praktijkvoorbeelden.
Indien U onderweg Uw terugreis regelt kunt U zonder planning op pad. Maar wacht U met boeken tot U in Santiago bent aangekomen, dan betaalt U het volle pond, lees een paar honderd euro. Tegen honderd euro als U vooraf boekt. Een tussenweg is nog om ergens in de buurt van León of Astorga (vijf dagen voor aankomst) de terugreis te regelen. Mogelijk heeft U dan nog enige keus uit verschillende tarieven.
Het maken van een planning is ook wenselijk indien U onderweg bepaalde plaatsen, gebouwen etc. wilt bezoeken of in interessante dorpen of steden wilt overnachten. Er zijn ook pelgrims die een planning als een last ervaren. Zij gaan volledig ‘op de bonnefooi’ en ze zien wel hoe het onderweg loopt. Voor anderen biedt een planning juist houvast: het is elke dag duidelijk wat de reisdoelen zijn. Ieder maakt hierin een eigen keuze, samenhangend met de motieven om naar Santiago te fietsen.

Etappes naar Santiago, de westelijke route, een voorbeeld.

Voorbereidende etappe(s): Naar Londerzeel (België), camping.
Etappe 2: Londerzeel – Tournai (Doornik), 110 km, camping.
Etappe 3: Tournai – Cambrai, 80 km, hotel.
Etappe 4: Cambrai – Chiry-Ourscamp, 106 km, camping.
Etappe 5: Chiry-Ourscamp – Hénonville 108 km, camping.
Etappe 6: Hénonville – Chartres, 126 km, camping.
Etappe 7: Chartres – Vendôme, 109 km, camping.
Etappe 8: Vendôme – Veigné, 90 km, camping.
Etappe 9: Veigné – Poitiers, 100 km, hotel.
Etappe 10: Poitiers – Nanteuil-en-Vallée, 129 km, gite.
Etappe 11: Nanteuil-en-Vallée – Aubet.-sur-Dr., 100 km, camping.
Etappe 12: Aubeterre-sur-Dronne – St. Emilion, 72 km, camping.
Etappe 13: St. Emilion – Labouheyre, 124 km, camping.
Etappe 14: Labouheyre – Dax, 83 km, camping.
Etappe 15: Dax – St. Jean-Pied-de-Port, 68 km, refuge.
Etappe 16: St. Jean-Pied-de-Port – Pamplona, 75 km, refugio.
Etappe 17: Pamplona – Puente la Reina, 38 km, camping bij refugio.
Etappe 18: Puente la Reina – Nájera, 102 km, camping.
Etappe 19: Nájera – Belorado, 63 km, refugio.
Etappe 20: Belorado – Burgos, 50 km, pension.
Etappe 21: Burgos – Carrión de los Condes, 107 km, refugio.
Etappe 22: Carrión de los C. – Mansilla de las M., 88 km, camping.
Etappe 23: Mansilla de las Mulas – Astorga, 87 km, hotel.
Etappe 24: Astorga – Ponferrada, 57 km, refugio.
Etappe 25: Ponferrada – Triacastela, 86 km, refugio.
Etappe 26: Triacastela – Portomarin, 56 km, camping.
Etappe 27: Portomarin – Arzúa, 56 km, refugio.
Etappe 28: Arzúa- Santiago de Compostela, 42 km, refugio.

Deze laatste etappe is vrij kort zodat U op een mooie tijd in Santiago kunt aankomen. Mogelijk kunt U dan de pelgrimsmis van 12:00 meemaken. Een uitgebreid reisverslag van deze Camino staat hier.
Bovenstaand voorbeeld is sterk beïnvloed door de keuze om -in principe- op een camping te overnachten. Indien U niet kampeert is er grote kans dat de route er totaal anders uit ziet.  Probeer als U niet kampeert, te overnachten in pelgrimsgites of refugio’s, zie de vraag ‘Hoe overnachten?’. Indien U kiest voor (luxe) hotels, beleeft U de Camino aanzienlijk minder. Uw reis wordt dan meer een lange vakantie dan een pelgrimstocht.

Aankomst in Santiago de Compostela

Etappes naar Santiago, de oostelijke route, een voorbeeld.

Voorbereidende etappe(s): Naar Maastricht.
Etappe 2: Maastricht – Stoumont, 75 km, camping.
Etappe 3: Stoumont – Lescheret, 100 km, camping.
Etappe 4: Lescheret – Dun-sur-Meuse, 87 km, camping.
Etappe 5: Dun-sur-Meuse – Chalons-en-Champ., 100 km, camping.
Etappe 6: Chalons-en-Champagne – Troyes, 98 km, camping.
Etappe 7: Troyes – Auxerre, 86 km, camping.
Etappe 8: Auxerre – Vézelay, 56 km, camping.
Etappe 9: Vézelay – Nevers, 96 km, camping.
Etappe 10: Nevers – St. Armand-Montrond, 74 km, camping.
Etappe 11: St. Armand-Montrond – Cluis, 81 km, pelgrimsgîte.
Etappe 12: Cluis – St. Laurent-les-Eglises, 107 km, camping.
Etappe 13: St. Laurent-les-Eglises – Uzerche, 80 km, camping.
Etappe 14: Uzerche – Martel, 86 km, camping.
Etappe 15: Martel – Cahors, 98 km, camping.
Etappe 16: Cahors – Miradoux, 98 km, refuge.
Etappe 17: Miradoux – Montesquiou, 79 km, camping.
Etappe 18: Montesquiou – Lescar, 88 km, pelgrimsgîte.
Etappe 19: Lescar – Accous, 58 km, camping.
Etappe 20: Accous – Jaca, 60 km, camping.
Etappe 21: Jaca – Sangüesa, 75 km, camping.
Etappe 22: Sangüesa – Estella, 87 km, camping.
Etappe 23: Estella – Navarette, 70 km, camping.
Etappe 24: Navarette – Redecilla del Camino, 65 km, albergue.
Etappe 25: Redecilla del Camino – Burgos, 70 km, camping.
Etappe 26: Burgos – Frómista, 82 km, refugio.
Etappe 27: Frómista – Sahagún, 56 km, camping.
Etappe 28: Sahagún- León, 65 km, hostal.
Etappe 29: León – Rabanal del Camino, 80 km, refugio.
Etappe 30: Rabanal del Camino – Villafranca del B., 58 km, refugio.
Etappe 31: Villafranca del Bierzo – Samos, 66 km, refugio.
Etappe 32: Samos – Melide, 75 km, refugio.
Etappe 33: Melide- Santiago de Compostela, 50 km, camping.

De meeste bovenstaande etappeplaatsen in Spanje staan vermeld met ‘camping’. Uiteraard zijn er in al deze plaatsen -meestal meerdere- refugio’s/albergues.

De kathedraal om 11 uur s avonds

naar boven

Moet U de grote steden mijden?

Soms wordt U in publicaties geadviseerd de grote steden te mijden. Het is er druk, er zijn eenrichtingswegen, er is criminaliteit en er zijn andere ongemakken. Klopt allemaal. En bovendien: U raakt gegarandeerd van de route. U moet wel zeer geconcentreerd en gedisciplineerd rijden wilt U niet van de route af raken.

Gezellige avond in Leon

Bovendien, grote kans dat Uw overnachtings-

adres niet keurig aan de route ligt. Met het gevolg dat de eerste vraag na een nacht in een drukke stad is: ‘hoe kom ik weer op de route?’. Desondanks: doen!. Stort U gewoon in het gewoel en zoek de weg naar het centrum. Daar staat de kerk en nadat U een stempel heeft gehaald oriënteert U zich verder. Meestal is er een toeristeninformatiepunt nabij waar U eventueel kunt vragen naar een refugio of ander overnachtingsadres. De kroeg is ook nooit ver uit de buurt.

naar boven

Is trainen noodzakelijk?

Naar de Col du Somport is het continue klimmen, vele kilometers lang

Ja. U kunt niet aan de Camino beginnen zonder goede training. Ook al fietst U elke dag een flink eind naar Uw werk of voor Uw plezier, dan nog is het verstandig om U doelgericht voor te bereiden. Uiteraard kunt U denken: “Het zal wel loslopen!”. Prima, maar dan bestaat de kans dat er dagen zijn waar U flink moet afzien.

Suggesties voor een ‘trainingsprogramma’ zijn:

- Ritme opdoen: gedurende 3 maanden regelmatig fietsen.
- Duurtraining: twintig ritten van tenminste 100 kilometer.
- Rijden met bagage: 23 kg aan je fiets voelt toch anders.
- Bergtraining: vijf keer fietsen in heuvelachtig gebied.
- Generale repetitie: met bagage van Gronsveld naar Vaals v.v.

naar boven

Hoe verloopt een fietsdag?

Elke dag kent een vast ritme. Het is verstandig om op tijd, zo rond acht uur of half negen te vertrekken. Na eerst wat gegeten te hebben. Indien U kampeert, zorg er dan voor dat er de volgende ochtend wat te eten valt. Zet wat thee of koffie en neem een hap stokbrood met kaas of worst. Daarna de watervoorraad verversen, opstappen en op zoek naar een café om het ontbijt verder aan te vullen. Als U in een B&B of hotel overnacht is het ontbijt ter plekke. In de ochtend is het tijd om de voorraad proviand aan te vullen. Omdat U over binnenwegen rijdt is het winkelaanbod soms beperkt. Stop dus bij de eerste de beste ‘alimentation’, ‘boulangerie’ of supermarktje dat U tegen komt. Om tien uur, half elf is het weer tijd voor een pauze met koffie en wat te eten. Rond het middaguur de lunch in een brasserie of gewoon langs de kant van de weg.

Brion (Frankrijk), alles is dicht, zelfs de waterput.

Houd er in België en Frankrijk rekening mee dat winkels rond het middaguur gesloten kunnen zijn. In Spanje is het tussen half twee en half vijf siësta. Alles, maar dan ook werkelijk alles is dicht. De straten zijn verlaten, de luiken zijn gesloten en er heerst een doodse stilte. Indien U de pech heeft dat de Spaanse zon de temperatuur doet oplopen tot boven de 35 graden Celsius, dan weet U meteen waarom het dan siësta is. Er zijn twee opties: ook siësta houden ergens in de schaduw of stug doorfietsen en veel water drinken. Tussen vier en vijf uur is het tijd om uit te kijken naar een overnachtingsplek. Ook hier twee mogelijkheden: ofwel U kiest ervoor te stoppen op een geplande locatie, ofwel U laat het van de omstandigheden afhangen waar en wanneer U stopt. Uw routeboekjes bevatten voldoende overnachtingsadressen. In noord Frankrijk kan het vinden van een overnachtingsadres een probleem zijn. Het aanbod is daar beperkt. In Spanje moet U ermee rekening houden dat een refugio vol is of geen fietsers accepteert.

Pelgrims die zelf hun potje koken op de camping in Mansilla de las Mulas.

Indien U op een camping staat en zelf kookt is het rond een uur of vijf tijd voor inkopen. Denk dan ook aan hoe U de avond gaat doorbrengen en aan het ontbijt voor de volgende ochtend. Vul eventueel de watervoorraad aan en kijk of U nog zoute hartigheden heeft. Zoute etenswaren zijn bij hoge temperaturen essentieel voor Uw conditie. Als het heet is verliest U door te zweten veel zout en dat moet U aanvullen door bijv. zoute pinda’s, chips of olijven te eten. In juni/juli kunt U genieten van een zwoele avond met een glaasje wijn; in andere jaargetijden wordt het al snel donker en is gemakkelijker om op tijd te gaan slapen.

St. Emilion, de was hangt te drogen.

Op enkele dagen moet U tijd reserveren om te wassen. Reken op drie à vier wasbeurten gedurende de hele tocht. Als U kampeert is wassen het meest gemakkelijk. Veel campings hebben een wasmachine en als het niet regent is de was in korte tijd droog. Ook in de meeste refugio’s kunt U gebruik maken van voorzieningen om te wassen. Meestal is waspoeder ter plekke te koop. Het alternatief is (om de dag) een handwasje van de gebruikte kleding. Noodzakelijk indien U heel weinig kleding heeft meegenomen. Neem als zeep voor de handwas een flesje babyshampoo mee.

Monasterio Yuso, koepelplafond

Tenslotte: een bezoek aan een monasterio of andere interessante bezienswaardigheid kost al snel een paar uur of een halve dag. Zo is het bijvoorbeeld zeer de moeite waard om het Monasterio Yuso in San Millán te bezoeken. Dit klooster bevat o.a. een bibliotheek met eeuwenoude boeken. Hier ligt de bakermat van de huidige Spaanse taal, het Castiliaans. Verder is er nog veel meer te zien. Helaas moet U wat van de route afwijken (staat keurig aangegeven in boekje 3) en er is maar 1 rondleiding met Spaanstalige gids per uur. Bovendien moet U rekening houden met de siësta. Dus als U dit klooster wilt zien, wel even plannen. Maar een ding is zeker: U houdt er een mooie herinnering aan over. En als mogelijke extra: U kunt overnachten in het hotel dat in een deel van het oorspronkelijke klooster is gevestigd. Als U van te voren boekt kunt U mogelijk al een kamer reserveren voor ongeveer zestig euro. Dat lijkt veel maar het is deze prijs zeker waard.

Het oude klooster San Juan de la Pena, nabij Jaca

naar boven

Hoe overnachten?

De meest luxe variant is overnachten in hotels. De meest zekere indien deze ook nog van te voren zijn geboekt (www.booking.com). Maar U levert dan veel avontuur in en het kost U zeker € 50 per hotelkamer, als het niet meer is. Het andere uiterste is kamperen.

Een klein enkeldaks tentje is wel licht, maar geeft bij regen problemen

Elke dag een camping zoeken, tent opzetten, tent afbreken, bagage in de tent stallen, weer opruimen en dat alles soms in een flinke regenbui. Het kan, maar deze variant is alleen geschikt als U een ruime kampeerervaring hebt, met name op Franse 2-sterren municipals met hurktoiletten. Bovendien: campings zijn veelal niet het hele jaar open. Sommige campings zijn zelfs alleen open in juni, juli en augustus. In Spanje kunt U uitwijken naar een refugio, in Frankrijk moet U andere slaapplaats zoeken. Zoals een hostal of een jeugdherberg, auberge de jeunesse in het Frans; in het Spaans ‘albergue juvenil‘, bijvoorbeeld die in Carrión de los Condes . Dit is een goedkoop alternatief voor kamperen maar er zijn veel minder jeugdherbergen dan campings. In enkele Franse gemeenten werkt de plaatselijke overheid (gezeteld in la Mairie) mee. Men heeft dan speciaal voor pelgrims een gîte (appartementje) beschikbaar.

Nanteuil-en-Vallee, gite naast Auberge St. Jean

Zo heeft de gemeente Nanteuil-en-Vallée een uitstekend (twee 2-pers. slaapkamers) onderkomen direct naast de auberge St. Jean midden in het alleraardigst plaatsje beschikbaar. Er is echt alles voorhanden. De slager annex groenteboer zit een paar deuren verder. U kunt na overlegging van Uw credential de sleutel krijgen op het gemeentehuis en U brengt ‘m de volgende dag terug. Geen borg, geen gedoe. Wilt U betalen voor Uw overnachting, dan is dat geheel vrijwillig. Ook in Compiègne is een onderkomen gerealiseerd, geopend vanaf 16:30, informeer bij de VVV. Tussen 15 april en 30 september kunt U er terecht met een geldig credential. Er zijn tien bedden beschikbaar. Kosten: 10 euro per persoon. In Lescar (informeer bij de VVV) en Cluis,  2 Rue du Prieuré (informeer bij kruidenier Hamid tegenover de kerk of bel 02 54 31 26 36) zijn ook soortgelijke gites.
Gîtes en andere overnachtingsmogelijkheden op de route Turonensis (de westelijke route door Frankrijk) staan hier.

Tentje van pelgrim op Franse camping

In Spanje is er eigenlijk maar één voor de hand liggende keuze: de refugio of albergue de peregrinos. Dat is hetzelfde: slaapzalen met stapelbedden en douches. De bedden hebben geen dekens of lakens. U krijgt een schone matras-overtrek en that’s it. Vrijwel altijd is er de gelegenheid om gebruik te maken van een keuken(tje). U kunt iets opwarmen, thee zetten etc. maar daar houdt het vaak mee op.
De meer ‘sjieke’  albergues hebben een eetzaal (comedor) en soms kunt U er zelfs een avondmaaltijd bestellen. Natuurlijk zijn er hostals, pensions, gewone hotels en ook een paar campings. Maar de refugio (albergue) heeft de voorkeur, tenzij U er niet van houdt met wildvreemden, mannen en vrouwen door elkaar, op een (grote) slaapzaal met enkel stapelbedden te liggen. Of indien U geen risico wilt lopen op een doorwaakte nacht omdat een pelgrim die in de buurt ligt een enorme snurker is. De charme van de refugio is de saamhorigheid. Er slapen enkel degenen die ook op weg zijn naar Santiago. Medepelgrims kunt U ze noemen. De saamhorigheid heeft wel zijn grenzen. Zo loopt er een onzichtbare grens tussen de lopers en de fietsers. De lopers, veruit in de meerderheid in Spanje, hebben andere gespreksstof dan de fietsers. De routes verschillen; de lopers lopen veelal over soms smalle zandpaden terwijl de fietsers meestal over asfalt rijden.

Refugio in het Monasterio van Samos. Heel veel stapelbedden

En verder verschilt het nogal of U te voet gaat en dus problemen hebt met voeten en schoenen, of met uw zitvlak of uw fiets. Fietsers praten over kapotte banden, geknakte spaken, slag in het wiel, afgelopen kettingen en valpartijen. De lopers prikken blaren, zijn in de weer met jodium, wikkelen verband om hun zere voeten en stralen uit dat zij de echte pelgrims zijn. Maar desondanks, het is in refugio’s goed overnachten tegen een lage prijs: maximaal € 12, maar meestal een paar euro minder of ‘donativo’. Deze aanduiding betekent dat U zelf bepaalt hoeveel U betaalt voor de diensten van de refugio; geef (tenminste) vijf euro. Sommige pelgrims vertellen dat er ook slechte refugio’s zijn, waarbij vooral geduid wordt op ondermaatse hygiënische omstandigheden. Dergelijke ervaringen zijn niet uit te sluiten, maar de kans erop lijkt niet zo groot. Dus, voor wie niet wil kamperen is het concept grofweg: In Frankrijk een chambre d’hôte (bed & breakfast) of gîte en in Spanje een refugio/albergue.

Albergue in Triacastela

Er zijn drie soorten refugio’s: de private, de gemeentelijke en de katholieke. In de katholieke refugio’s, bijv. in een oud monasterio, kan het zijn dat er aandacht is voor de religie. Er is dan bijvoorbeeld een mis om 7 uur ‘s avonds. De private zijn meestal duurder (acht tot twaalf euro) dan de gemeentelijke of de katholieke (vier tot acht euro). In alle refugio’s zijn soortgelijke huisregels.

Fietsers zijn soms pas na 5 uur welkom

Geen herrie maken, niet luidruchtig praten en om 22:00 uur (soms iets later) gaat de poort dicht, de deur op slot en het licht uit. ‘s Ochtends is het om zes uur dag. Met name de wandelaars staan dan op; een enkeling al om 5 uur. Om acht uur is iedereen weg (is de bedoeling). Soms regelt de hospitalero (de ‘manager’ ) een ontbijt. Er zijn dan wat stukken stokbrood en pelgrims kunnen thee of koffie zetten. Ga er (desondanks) vanuit dat U zelf voor Uw ontbijt moet zorgen. Het spreekt voor zich dat iedereen zijn eigen rommel opruimt. Reken er op dat in sommige refugio’s de fietsers (bicigrinos) pas na vijf of zes uur ‘s middags worden toegelaten. Tenminste, als er dan nog plaats is…. Overweegt U de Ruta de Norte te volgen, plan dan Uw overnachtingsadressen. Op deze route zijn er te weinig adressen om op de bonnefooi te reizen. Op de site bicigrino.com en ook hier vindt U een overzicht van de albergues op de Ruta del Norte.

Welkomsbord van Thereze in Miradoux

Er zijn ook ‘bijzondere’ refugio’s. Zoals de refuge van Thérèze in Miradoux, de oosterse refuge in Espalais, de refuge van Arno en Huberta in St. Jean-Pied-de-Port, de de refugio in de Jésus y Maria-kerk in Pamplona, de ‘Engelse’ refugio Gaucelmo in Rabanal del Camino, bij ‘de nonnen’  (las hermanas Agustinas in de albergue de Peregrinos Parroquia de Santa María) in Carrión de los Condes. Wat het bijzonder maakt is verschillend: de sfeer, de gebruiken, het gebouw, de manier waarop pelgrims worden ontvangen, samen zingen en praten, etc. Indien U deze refugio’s niet wilt missen dan is het wel even zoeken op internet in reisverslagen van pelgrims. Er is geen limitatieve lijst. Mogelijk dat het Genootschap van St. Jacob meer informatie heeft. Klik hier voor bijzondere overnachtingsmogelijkheden op de westelijke (wandel)route door Frankrijk.
U moet wel gevoelig zijn voor spiritualiteit en open staan voor bijzondere ontmoetingen. Bent U een nuchtere Hollander die alleen fietst voor cultuur en ontspanning, vermijd dan dit soort refugio’s. U zou er de kriebels van kunnen krijgen.
Realiseert U zich ook dat U als fietser een ander type pelgrim bent vergeleken met de wandelaar. Zoals eerder gezegd, de echte pelgrim loopt. En als U zich ook nog als wielrenner gekleed hebt (met reclame op het fietsshirt, strakke fietsbroek, fietsschoenen met clipplaatjes onder de zool etc. Ja hoor, ze zijn er) dan vloekt dat enigszins met de devote, wandelende pelgrim die de spiritualiteit zoekt.
Hieronder de voor- en nadelen van een refugio op een rij
Voordelen:
1. Zeer goedkoop, maximaal 12 euro maar meestal minder.
2. U ontmoet pelgrims uit letterlijk de hele wereld.
3. U bent onderdak. Een tentje kan bezwijken onder een regenbui.
4. U kunt er eten; zo niet dan weet de hospitalero een goed adres.
5. Uw fiets staat veilig gestald.

Nadelen:
1. Uw privacy is beperkt tot douche en toilet.
2. Om tien uur sluit de poort; om acht uur moet U weg zijn.
3. Gesnurk en geloop tijdens de nacht.
4. Soms niet erg hygiënisch.
5. U slaapt in een stapelbed.

Een overzicht van albergues op de Camino Francés vindt U hier.

naar boven

Wie ontmoet U onderweg?

Dat heeft U grotendeels zelf in de hand. Uiteraard zijn er de onvermijdelijke ontmoetingen met winkelpersoneel, hoteliers, campingbazen, refugiobeheerders, etc. Maar voor de rest ligt het geheel aan U. Contacten ontstaan veelal niet spontaan, zeker niet als U met een of meer compagnons rijdt. U moet vaak zelf het initiatief nemen. Bijv. door onderweg de weg te vragen aan een plaatselijke bewoner. Dat kan al tot een praatje leiden. Maar de meeste mogelijkheden voor contacten zijn in de refugio’s. Daar komen pelgrims van over de hele wereld samen. U ontmoet er een toenemend aantal Aziaten die lopen vanuit bijv. le Puy-en-Vallée in Frankrijk. Of Spaanse mountainbikers, Canadese wandelaars, Brazilianen, pelgrims uit Nieuw Zeeland en Australië. En U ontmoet vrijwel zeker enkele Nederlandse en Vlaamse fietsers.

Nederlandse fietsers onderweg naar Santiago

naar boven

Waarover moet ik me zorgen maken?

Nergens over, behalve over behoud van gezondheid. Wordt er dan niks gestolen in een refugio of elders? Natuurlijk is niets uit te sluiten. Het risico op diefstal is het grootst als U ergens Uw fiets met bagage onbeheerd en niet afgesloten achterlaat. In het Pelgrimsbureau van Santiago (waar U Uw Compostolaat kunt halen) wordt er expliciet voor gewaarschuwd. Maar in de regel is er geen reden U zorgen te maken. In refugio’s heeft iedereen zijn spullen in de buurt van zijn bed liggen. Schoenen staan voor het open raam te luchten. Niemand die er aan denkt spullen te jatten. Wilt U er echt zeker van zijn dat er niks mis gaat, blijf dan in de buurt als U Uw mobieltje ergens hebt ingeplugd om op te laden.

Foncebadon, geen wilde hond te zien

Ook de verhalen over de (wilde) honden die U onderweg aanvallen zijn wat overdreven. Misschien was het vroeger zo maar nu niet meer. Wel kunt U een keffertje achter U aan krijgen als U door een landelijk gebied fietst. Maar dat is niet veel anders dan op het Nederlandse platteland. Wilt U geen enkel risico lopen, neem dan een hondenfluitje mee. Een gewoon fluitje kan handig zijn om (Uw compagnon) een fluitsignaal te geven als de afstand te groot is om te roepen.

naar boven

Moet je de taal spreken?

Nee, dat is niet nodig, maar ’t is wel erg handig een paar woordjes of zinnetjes te kennen. Want U moet onderweg Uw eten kopen en Uw overnachting regelen. Handen en voeten werkt natuurlijk ook. U stapt een bakker binnen en U wijst het rozijnenbroodje of de croissants aan. Dat snapt de bakker best. In de supermarkt pakt U wat U wil en U staat zwijgend aan de kassa. Misschien zegt U nog ‘merci’ als U weggaat.

Echte franse tripes.....

U kunt ook ‘Bonjour messieurs, deux pain-aux-raisin, s’il vous plaît et un café noir’ zeggen als U ’s morgens voor een ontbijt een Frans café binnen stapt. Soms lees je in reisverslagen dat een bushokje wordt gebruikt om te ontbijten. Doe dat niet en geniet van de sfeer in een Frans of Spaans café. Als U denkt dat U er met een beetje Engels ook wel komt, dan heeft U het (meestal) mis. De meeste Fransen en Spanjaarden die U onderweg ontmoet spreken geen Engels. En als ze al een paar woorden kennen dan helpt dat vaak ook maar weinig. Net als voor U geldt dat Engels niet hun moedertaal is en dat is (meestal) goed te merken. Engels kan wel helpen in gesprekken met andere pelgrims. Er zijn er die van ver komen en zij spreken vaak wel goed Engels. Ook enige kennis van de kaart in een brasserie of restaurantje is handig om te weten wat je krijgt als je ‘trîpes’ bestelt. Porc is bijvoorbeeld varken en agneau is lam. Andouilettes zijn worstjes gemaakt van de ingewanden van een varken of een schaap, lekker maar je moet er van houden. Een veilige keus is een escalope de veau (kalfschnitzel) of goedkoper: poulet gran’mère, een lekkere kip.
U kunt ook meemaken dat er helemaal geen menukaart is. De ober komt naar U toe en begint op te noemen wat vandaag de mogelijkheden zijn. Meestal kunt U per gang kiezen uit drie mogelijkheden. Dan is het wel handig om te verstaan wat de ober zegt. Of U kiest het verrassingsmenu: lukraak kiezen uit wat de ober zegt. Helemaal ideaal zijn de restaurantjes die geen kaart en ook geen keuze hebben. U krijgt wat de pot schaft. Het lijkt misschien wat vreemd, maar het komt voor. Realiseert U zich dat Fransen en Spanjaarden ‘s middags vrij vaak in een restaurantje (brasserie of albergue) eten. De Nederlandse gewoonte om (uit zuinigheid?) bammetjes in een plastic doosje mee van huis te nemen is bij hen niet erg aangeslagen. Dus eten wegwerkers, vertegenwoordigers, bouwvakkers en wie al niet meer ‘s middags gewoon in een eenvoudig restaurantje wat de pot die dag schaft. Laat U verrassen!! Mocht U gewend zijn tijdens de lunch melk (of nog erger karnemelk) te drinken, helaas, dat genoegen moet U een paar weken missen. Fransen en Spanjaarden drinken water bij ‘t eten. En meestal wat wijn. U kunt kiezen uit water mét en wat zonder koolzuur (bubbels). Neemt U ook wijn, kies dan een karafje huiswijn. En koffie na. Zowel in Frankrijk als in Spanje zijn er verschillende koffiesoorten met ieder een eigen naam. Bent U liefhebber van een kop(je) zwarte koffie, bestel dan in Frankrijk een ‘(grand) café noir’, en een Spanje een ‘café solo (grande)’. Wilt U melk in de koffie dan bestelt U in Frankrijk ‘café au lait’ en in Spanje ‘café con leche’. U krijgt dan wel héél veel melk in de koffie. Café americano is de slappe variant van de normale (zwarte) koffie.

Poulet granmere of pollo asado is een veiliger keuze.

In Spanje zijn enkele Spaanse woordjes erg handig. Zo is een habitacion een hotelkamer, een cerveza is een biertje en vino tinto is rode wijn. Pollo asado is altijd lekker. Erg lekker is een glas zuma de naranja, vers geperste sinaasappels. Het ontbijt heet in het Spaans ‘desayuno’. Probeer U te houden aan de Spaanse hoffelijkheidsregels: zeg bij een vraag altijd ‘por favor’. In Nederland is de toevoeging ‘alstublieft’ al jaren verdwenen; in Spanje getuigt het van Hollandse botheid als U ‘por favor’ weg laat. Dus, verdiep U een beetje in de taal en neem een klein taalgidsje mee.
Als U in Galicië bent aangekomen zult U zien dat de taal daar iets afwijkt van het normale Spaans, het Castilliaans. Iets wat ook voorkomt in de omgeving van Barcelona (de taal is daar het Catalaans) en uiteraard in Baskenland waar op borden naast Spaanse ook Baskische teksten staan.
Het Galicisch (Galego) is een mix van Spaans en Portugees. Zo staat bijv. de letter ‘x’ in het Galego gelijk aan de letter ‘j’ in het Spaans. Xunta in het Galego is dus Junta in het Spaans, een term die de overheid aanduidt. En Sint Jacob heet er San Xacobeo.
Let wat betreft de uitspraak op enkele bijzonderheden: de letter ‘j’ klinkt in het Spaans als de Nederlandse ‘ch’ in het woord ‘chemie’. Een g-klank. En de letter ‘v’ klinkt in het Spaans meer als een ‘b’. Als U in Pamplona bent, bent U in ‘Pais Vasco’, Baskenland zeggen wij.

Eten: Heerlijke sopa de pescados (vissoep)

Eten: Soms valt het tegen. Dit is gevulde paprika onder een inktzwarte inktvissaus

—————

naar boven

Wat mee te nemen?

Zo weinig mogelijk. Voor iedere fietser geldt een basisset, met als onderdelen:

- Kaarten en kompas of fietsnavigatiesysteem.
- Papieren: credential, ID-bewijs, creditcard, bankpas, zorgpas, euro’s, (mail-)adressenlijst.
- Medicijnen: vette (zink)zalf, pijnstillers, diacura, zonnebrand, hoestpastilles, lippencrème, pleisters.
- Fiets: stuurtas, voor en achtertassen, regenhoezen, kabelslot, bidons, fietshelm.
- Gereedschap en reserveonderdelen: bandreparatie, imbussleutels, olie, schroevendraaier, steeksleutel, spakensteller, poetsdoekje, kettingpons, 4 spaken, remblokjes, rem/derailleurkabels, 2 binnenbanden, enkele schakels, missing link.
- Fietskleding: 2 fietsshirts, 2 fietsbroeken, paar fietshandschoenen, fietsschoenen, fietskousen, fietsjack, zonnebril, regenkleding of poncho.
- Gewone kleding: lange (afrits)broek, shirt, overhemd korte mouw, 3 x ondergoed, 3 x sokken, bodywarmer, event. paar sandalen.
- Toiletartikelen en slaapspullen: zeep, babyshampoo, tandenborstel/pasta, kam, kunststof handdoek, oordopjes/watten, scheermes/zeep, doucheslippers, vochtige doekjes, nagelknipper, papieren zakdoekjes, slaapzak.
- Proviand en wat overige spulletjes: water, fruit, koek, ‘n klein rugzakje, zakmes, ‘n paar vuilniszakken, fluitje, touw, aansteker, mobieltje/oplader, fotocamera of videocamera/oplader, USB-kabeltje, elastiekjes, flesopener, drinkglas, wasknijpers, aantekenboekje en potlood, event. reservebril, steen, driepoot vouwstoeltje en een taalgidsje Spaans/Frans.

Maximaal 23 kilo, inclusief tentje

In het algemeen wordt gesteld dat 20 kilo de bovengrens is. Er zit wat marge op. Telt U drie volle 1-liter bidons mee, dan mag de netto bagage maar 17 kilo zijn. Gaat U kamperen en kookt U zelf Uw avondmaaltje, dan zit U al gauw richting 23 kilo. Het gewicht van de tassen meegerekend. Die 23 kilo is echt wel het maximum. En vergeet niet: alles is onderweg te koop, behalve Uw gezondheid. De meeste bovenstaande zaken spreken voor zich.

Een paar vergen extra aandacht: Credential.

Dit document, voorzien van de nodige stempels, is noodzakelijk als U een getuigschrift wil verkrijgen van het Pelgrimsbureau in Santiago de Compostela. Het is ook noodzakelijk indien u wilt overnachten in refugio’s.

Nederlandse en Spaanse credentials met stempels

Het Genootschap! We zitten goed!

Niet alle refugio’s vragen erom, maar een flink aantal wel. Met name de refugio’s met een katholieke achtergrond. U kunt een credential verkrijgen door lid te worden van het Nederlands (of Vlaams) genootschap van St. Jacob. Maar U kunt er ook een verkrijgen op het Pelgrimsbureau in St. Jean-Pied-de-Port, 39 Rue de la Citadelle. Indien u bij vertrek uit Nederland al een credential hebt kan het verzamelen van stempels meteen beginnen. Iedere kerk of abdij zal U een stempel geven en ook op allerlei andere plaatsen (campings, hotels, gemeentehuizen) zijn stempels te verkrijgen. De 56 velden in Uw credential krijgt U moeiteloos vol. Let wel, zorg dat Uw credential officieel geldig is. Uit eigen waarneming weet ik dat er ongeldige credentials zijn. Meestal geen probleem maar op cruciale momenten kan de geldigheid essentieel zijn. U krijgt dan geen stempel, geen toegang en ook geen Compostolaat (getuigschrift).

Stempels zijn overal te krijgen

Omdat er toeristen zijn die met de auto het traject rijden en her en der stempels verzamelen (om een compostolaat te verkrijgen) is men in het Pelgrimsburo in Santiago alert op dit type misbruik. Vandaar dat zij U adviseren om vooral genoeg Spaanse stempels te vergaren. Elke dag minstens één. En zorg dat elke stempel voorzien is van een datum!

Indien Uw credential tegen het einde van de fietstocht volraakt, geen probleem. In veel (laatste) etappe-plaatsen kunt U (bijv. in kerken) een Spaans credential kopen (1 euro 50), en rustig verder gaan met stempels verzamelen.

De Steen.

Stenen met opschrift onder aan de houten paal

Op de route tussen Astorga en Ponferrada in Spanje ligt op 1505 m. het hoogste punt van de Camino Francés. Het heet Cruz de Ferro, naar het ijzeren kruis dat op een hoge houten paal is bevestigd. De paal zelf staat in een grote berg stenen, die langs de kant van de weg ligt. Behalve een klein kapelletje is er verder niks. Maar toch is het een belangrijke plek op de Camino. Vrijwel iedere pelgrim (fietser of voetganger) legt er een object neer of bevestigt iets aan de houten paal. Meest gebruikelijk is er een steen(tje) neer te leggen dat vanuit huis is meegenomen.

Medicijnen.

Het grootste risico dat U onderweg loopt is ziek te worden. Alle andere risico’s vallen daarbij in het niet. Bovendien zijn die risico’s afkoopbaar. Het kan soms lang zoeken zijn naar een fietsenmaker die een nieuw achterwiel kan leveren, maar er is altijd wel een oplossing te regelen. Voor ziek zijn is geen oplossing. U moet de tocht afbreken en naar huis. Het is daarom van groot belang om helemaal fit aan de tocht te beginnen, een goede conditie te hebben en onderweg zorgvuldig op Uw gezondheid te letten. Het begint met goede hygiëne en het verzorgen van Uw zitvlak.

Schapen op de hete, gortdroge Tierra de Campos

Smeer het elke ochtend in met een vette zalf (bijv. uierzalf) zodat U geen last krijgt van huidirritaties of ergere aandoeningen. Met een beschadigd zitvlak is doorrijden op een bepaald moment echt niet meer mogelijk. Draag daarom een goede fietsbroek. Als U vindt dat dergelijke broek U niet staat, trek er dan een gewone broek overheen aan. Smeer ook Uw lippen in met lippencrème en Uw gezicht, armen en benen met zonnebrand. Zeker als U door de droge en soms zeer hete Spaanse Meseta rijdt. Wees er ook op bedacht dat de overgang van een lange klim naar een lange afdaling een groot temperatuurverschil veroorzaakt. Tijdens de klim bent U warm en bezweet en als U dan zonder maatregelen te nemen kilometers gaat dalen kunt U gemakkelijk keelproblemen of een verkoudheid oplopen. Ook midden in de zomer. Zorg er dus voor dat U een afdaling inzet met een goede bescherming van hals en keel. Trek liefst een dun fietsjack aan om te voorkomen dat U verkouden wordt.

Kilometers lang afdalen na Cruz de Ferro

Haal geen capriolen uit tijdens een afdaling, al is de verleiding nog zo groot om met 70 km per uur of meer naar beneden te rauschen. Eén enkel steentje kan fataal zijn. Nog afgezien van de risico’s die U loopt in bochten. Het is geen Tour de France-parcours zonder tegenliggers. Vergis U ook niet in de krachten die 20 kilo bagage kunnen veroorzaken. Met hoge snelheid op een nat wegdek hebt U die vrijwel niet onder controle. Kortom, ben continue alert op Uw gezondheid. Voortijdig moeten afbreken omdat U ziek bent of bent gevallen zal een enorme teleurstelling zijn. Mocht U toch een verkoudheid, griepje of zo oplopen, in elk Frans en Spaans dorp is een pharmacie of farmacia. In deze winkels, die nog het meest op een apotheek lijken, is een keur aan medicijnen te koop. Meestal treft U vakkundig personeel dat U verder kan helpen.

St. Bonnet-Briance: een bron met schoon drinkwater

Drink veel water als het heet is. Zorg ervoor altijd tenminste twee bidons voor het grijpen te hebben. Is er een leeg? Vullen. Het liefst bij een cafe of kroeg. Elke kroegbaas geeft U graag een bidon koud water uit de tap. Als dat niet kan, water tappen uit de bronnen (fuentes in Spanje) langs de weg.
Gebruik geen plastic bidons, maar de duurdere, gemaakt van metaal. Plastic geeft een vieze smaak aan het water, zeker als het warm is.

Proviand.

Het dagritme is eten en fietsen, en weer eten en fietsen. Afgewisseld met drinken. Zorg er dus voor altijd eten en drinken voor het grijpen te hebben. Gewoon een eenvoudige plastic zak achterop onder de snelbinders met daarin wat koeken of stokbrood, bananen en appels. Ook een stuk droge worst is prima voor onderweg. Of een stukje stevige kaas: tomme de savoije (koe) of petit brebis (schaap). En in Spanje een stukje manchego. Houd een paar droge mueslikoekjes (of vergelijkbaar) achter de hand voor het geval U de man met de hamer tegenkomt. Elke bakkerij onderweg verkoopt verschillende soorten koek en croissants.

Pain aux Raisin

Goede keuzes zijn: rozijnenkoek (Frans: pain-aux-raisin) of een croissant met chocolade: Pain chocolat (in het Spaans een napolitana). Aanwijzen wat U wilt kopen kan natuurlijk ook. Drie bananen bestelt U in ’t Spaans met: ‘tres bananas, por favor’. De beste drank is gewoon water. Energy drankjes kunnen ook maar die zijn meestal smerig zoet. Gewoon water dus. Wilt U geen risico lopen, vul dan elke ochtend twee of drie bidons met flessenwater. Maar ook kraanwater is prima. Ben wel voorzichtig met water uit bronnen die U onderweg aantreft. Neem ’t nooit als de tekst ‘agua potable’ ontbreekt.

Oordopjes.

Oordopjes neemt U mee om te voorkomen dat U ’s nachts geen oog dicht doet in een refugio. Vrijwel altijd liggen daar een of meer notoire snurkers. En als U daar voor gevoelig bent duurt een nacht zonder oordopjes (of watten) wel erg lang.

Creditcard

Indien U al een creditcard heeft dan neemt U die uiteraard mee. Indien U geen creditcard heeft kunt U overwegen er een aan te schaffen. Per se nodig is het niet maar het is wel erg handig. Betalingen in hotels, restaurants, de supermarkt en musea kunnen vrijwel altijd via de creditcard verlopen. U hoeft weinig cash op zak te hebben en ook een bezoek aan een geldautomaat is een zeldzaamheid.

Kompas.

Kompas

Voor wie met een GPS op de fiets stapt is een kompas mogelijk niet nodig. Voor alle anderen wel. Ondanks de onvolprezen routeboekjes van Sweerman kunt U in ‘n situatie komen niet te weten waar U bent. En als er dan geen zon zichtbaar is, is het gokken welke kant op. Een kompas brengt uitkomst in die zin dat U weet waar de windstreken liggen. En dan kunt U een bewuste keuze maken naar het westen of naar het zuiden te rijden.

Fietshelm. In Spanje is een fietshelm buiten de bebouwde kom officieel verplicht. Niet dat er zichtbaar op gecontroleerd wordt, maar toch. U kunt een bekeuring (150 euro) krijgen van de Guardia Civil als de agent zijn dag niet heeft. Een fietshelm is vooral veiligheid. Een botsing of een val zijn niet uitgesloten en het is daarom verstandig altijd een helm te dragen. Als het niet te warm is, is dat ook geen enkel probleem. U ziet er wat koddig uit maar daar heeft Uzelf het minste last van.

Babyshampoo.

Wat moet U onderweg met babyshampoo? Kleren wassen! Het spul is een uitstekend wasmiddel en aangezien U Uw kleren moét wassen onderweg is het handig een flacon mee te nemen. Anders bent U te afhankelijk van wasgelegenheden op campings en refugio’s. Die zijn er wel, maar niet in ruime mate. En verder is babyshampoo ook gewoon bruikbaar om Uw haren te wassen.

Klein rugzakje.

Zeker als U gaat kamperen en regelmatig zelf Uw avondeten kookt, kan een klein rugzakje handig zijn. Het weegt bijna niks en komt goed van pas om de boodschappen in te doen die U in de plaatselijke supermarkt of onderweg gekocht hebt. Het is best lekker om ‘s avonds voor Uw tentje of op een overnachtingsadres een flesje wijn met een nootje of kaasje erbij soldaat te maken.

Fusilli op 1-pits brander

Kamperen.

Afhankelijk van de keuze te gaan kamperen en/of zelf te koken onderweg: een klein (koepel)tentje, slaapmatje, zaklampje, een-pits kooktoestel, lucifers, pannetjes en bord, bestek en houten lepel, peper en zout.

Aanvullend kunt U denken aan: petje met nekbescherming (tegen felle zon), fleecetrui, pyama, zwemkleding, camping card, extra kampeerspullen (binnenslaapzak, grondzeil, etc.), extra etenswaren (pindakaas, suiker, rijst, boter, etc.), extra kookspullen (extra gasflesje, windscherm, bakolie, koekenpan, etc.), reserve batterijen en naaigerei.
Maar weest gewaarschuwd: Elke kilo moet over elke heuvel gesleurd worden. En alles -zelfs pindakaas- is in Frankrijk of Spanje te koop.

naar boven

Eten onderweg?

Stokbroden achterop. Voorop mijn mascotte

De dag begint met een goed ontbijt. In een hotel of chambre d’hôte is dat uiteraard geregeld. Wel een Frans ontbijtje, dus stelt U er niet teveel van voor. Geldt ook voor Spanje. Het is dus verstandig vrij snel na vertrek ergens een café binnen te stappen en een of twee koffie te nemen plus een paar croissants of ander spul dat op de toog staat. Koop dan meteen wat voor onderweg en U kunt op stap. Een goed ontbijt lijkt logisch tot U merkt dat U ‘s ochtends geen hap door Uw keel krijgt. U wilt eten maar U kunt het nauwelijks. Alles stokt. Niet dat dit iedereen gebeurt, maar het kan voorkomen. Doorzetten en toch wat naar binnen proppen is de enige oplossing. Los van de appels, bananen en koeken onderweg is het tussen twaalf en half twee tijd voor de lunch.

Italiaanse pelgrims zetten een potje espresso

Dat kan door ergens langs de weg te picknicken: stokbrood met kaas of droge worst. Sommigen nemen voor deze gelegenheid een kleine brander mee en zetten een potje koffie. U kunt ook lunchen in een Franse brasserie. Een frisse salade is altijd lekker. ’s Avonds een eenvoudig avondeten (vanaf half acht) op een Frans terras is niet te versmaden. Drink overdag niet of nauwelijks wijn of bier. In Spanje is de lunch ook prima. Ook daar zijn prima salades te krijgen. En uiteraard tapas. Heerlijke kleine gerechtjes, warm of koud. Bestelt U een ración dan krijgt U een grotere portie. Erg lekker is echte spaanse ham (de allerlekkerste heet: jamón ibérico bellota). De liefhebbers kunnen in Burgos (en omgeving) genieten van morcilla de burgos.

Morcilla de Burgos (Spaanse bloedworst)

Menu del Dia voor 9 euro!

Voor het avondeten (cena) gelden in Spanje Spaanse regels. Voor 9 uur ’s avonds zijn alle restaurants dicht. Men begint gewoonlijk pas om half tien. Om tien uur, half elf met de hele familie binnenkomen is de normaalste zaak van de wereld. Gelukkig geldt voor pelgrims een uitzondering: vanaf 7 of 8 uur ’s avonds is een aantal restaurants open voor pelgrims die het ‘menú del dia’ (ook wel menú del peregrino genoemd) wensen. Een prima keuze. Zeker aan te raden. Voor max. € 10 euro een drie gangen diner met een fles huiswijn. Het serveren van de maaltijd gebeurt veelal in een aparte ruimte, de ‘comedor’, afgeleid van het woord ‘comer’ dat ‘eten’ betekent.

Gezien de soms te hoge verwachtingen van een pelgrimsmenu (in sommige reisverslagen is kritiek te lezen) een korte introductie. Men heeft drie gangen: voorgerecht, hoofdgerecht en toetje. Met een fles (3/4 liter) eenvoudige huiswijn. Die is voor twee personen bedoeld. Bent U alleen, drink dan dus niet de hele fles op. En water. Gewoon kraanwater, geen Perrier. Het toetje is een klein bolletje ijs, een cupje ijs of een eenvoudig crème brûlée-achtig puddinkje. Het voorgerecht is een eenvoudige salade of een stukje paté met wat hompen brood. Het hoofdgerecht is uiteraard ook eenvoudig: kip met friet (patat), vis met friet of gekookte aardappels. Soms rijst. Groenten zitten er meestal niet of nauwelijks bij. Dat is algemeen in Spanje (en Italië). In een gunstig geval krijgt U een varkenslapje als hoofdgerecht. Als U vis krijgt is er kans op heek (merluza). Dit is een goedkope rondvis van een meter (of meer) lang. U krijgt een moot. Wat vrijwel nooit bij een pelgrimsmenu zit is koffie na en/of een kaasplankje.
Als U wilt kunnen kiezen uit een groter en luxer aanbod, dan wijkt U uit naar een gewoon restaurant. Na negen uur ‘s avonds zijn ze open. Indien U overnacht in een alberge dan is het wel opschieten geblazen. Om tien uur moet U (veelal) binnen zijn. Vanwege de vereiste haast kunt U een paella nemen, maar dat is in de binnenlanden van Spanje een wat minder voor de hand liggende keuze. Neem een paella als U aan zee (bijv. in San Sebastian) bent.

naar boven

Aan welke eisen moet de fiets voldoen?

Spaanse mountainbiker

Er zijn grofweg vier type fietsers naar Santiago:
1. De mountainbikers. Tot deze groep behoren veel Spaanse fietsers die ergens in Spanje beginnen.
2. De ‘wielrenner’. Nederlandse en Vlaamse fietsers, vaak lid van een wielerclub, die in vol ornaat een prestatie gaan neerzetten. Ze rijden in kleurige fietsshirts vol met reclame, fietsschoenen die met clips die vastzitten aan de trappers en vaak met vrij weinig bagage. Het thuisfront regelt terwijl ‘de mannen’ onderweg zijn elke dag de overnachting. Soms rijdt het thuisfront in een volgwagen mee.
3. De toerfietser. Mensen -vaak 55-plus- die geïnteresseerd zijn in cultuur, graag in Frankrijk op vakantie gaan en de tocht zien als een wat lange, sportieve vakantie.
4. De fietsende pelgrim. Mensen, religieus geïnspireerd, die proberen zo dicht mogelijk bij de ervaringen van de middeleeuwse pelgrim te komen. Deze pelgrims bezoeken kerken en monasterios en overnachten in katholieke refugios.

De wielrenner gaat voor de prestatie

De tekst hieronder is van toepassing op de hiervoor genoemde groepen drie en vier. Voor hen geldt dat de fiets vooral een stevige fiets moet zijn, met tenminste 24 versnellingen. Drie tandwielen voor en acht achter. Alle schroefjes en moertjes goed aangedraaid. Een nieuwe ketting en nieuwe banden, tenzij hetgeen er op ligt nog in uitstekende staat is. De banden op maximale spanning. En verse remblokjes van goede kwaliteit. Trommelremmen worden veelal afgeraden omdat die te warm kunnen worden tijdens lange afdalingen. Of dit werkelijk een issue is, vraag het Uw fietsenmaker. De remmen, banden en ketting krijgen het zwaar te verduren. Neemt U de oostelijke route, dan is het vrijwel zeker dat U onderweg de remblokjes moet vernieuwen. Zorg er ook voor dat de spaken goed zijn afgesteld. Op de juiste spanning. Wees onderweg beducht op kuilen en gaten. Eén smak met Uw achterwiel in een kuil kan U een slag in het wiel bezorgen. Ben dus vooral altijd voorzichtig met Uw fiets. Het hoeft ook geen nieuwe fiets te zijn. Misschien wel liever niet. Een fiets van een van de bekende merken die een paar jaar oud is kan heel prima. Het belangrijkste onderdeel is het zadel. Een goed zadel (van leer) heeft zich na flink wat trainingsritten naar Uw vormen gezet en zit dan als gegoten. Zorg dat de hoogte en de afstand tot het stuur door een vakman goed is afgesteld.

Gewoon stuur met spiegel en kaart

Over het stuur doen verschillende verhalen de rondte. Sommigen zweren bij een ossenkop, anderen kunnen met een gewoon stuur uit de voeten. Ook hier geldt: het draait om de juiste afstelling en de mogelijkheid om te variëren in houding. Mogelijk krijgt U last van tintelingen in Uw vingers. Dat duidt op slechte bloedsomloop. Probeer een andere houding. Verder is het verstandig een spiegel te monteren. Die geeft U de mogelijkheid te zien wat er achter U gebeurt en voorbereid te zijn op achterop komend verkeer. De tassen aan Uw fiets zijn er in twee categorieën: de waterdichte en de tassen die gaan lekken als er regen op valt. U kunt de tassen die niet waterdicht zijn, afdekken met een hoes. Let op: als die hoes spatwaterdicht is weet U meteen hoe laat het is. Spatwaterdicht moet U letterlijk nemen: bij een regenbui gaat U nat.

Professioneel bepakte fiets, waterdicht!

Letterlijk en figuurlijk. Punt is dat waterdichte tassen zwaarder en duurder zijn dan gewone fietstassen. U kunt de tassen behoeden voor doorlekken door er zelf een plastic hoes (vuilniszak bijv.) overheen te doen. Vuilniszakken zijn sowieso handig als U een tentje mee neemt. Er kan veel in en zorgvuldig afgesloten zijn ze goed waterdicht. Een alternatief voor de vier fietstassen is een fietskar. Een vehikel op twee wielen dat achter aan de fiets is bevestigd. Je ziet het niet vaak -nog minder dan ligfietsen- dus of ‘t handig is, is nog even de vraag.
Mocht U overwegen Uw fietsschoenen met plaatjes vast te klikken aan de trappers, niet doen. Als U het niet gewend bent is het levensgevaarlijk en om beter door de bergen te kunnen fietsen is het nauwelijks interessant. Zoveel zware klimpartijen komt U niet tegen.

De fietsenmaker vervangt remblokjes

In principe kunt U zelf Uw fiets repareren en onderhouden (oefen zo nodig op handelingen die U niet zo vaak uitvoert), maar er zijn ook fietsenmakers die U onderweg uitstekend kunnen helpen. Het Genootschap heeft een A4-tje met namen en adressen. Het is verstandig ‘zelf doen’ te beperken tot echte noodgevallen zoals het vervangen van een lekke band of eenvoudig onderhoud zoals het reinigen van Uw ketting. Voor zaken als het vervangen van een gebroken spaak of  versleten remblokjes kunt U toch beter even langs de fietsenmaker gaan. Het mooie van Spanje is dat vrijwel alle winkels tot acht uur ‘s avonds open zijn.
Tip: het vervangen van een lekke band is veel gemakkelijker dan het onderweg plakken van de kapotte band. Neem de lekke band mee en plak ‘m als U op Uw overnachtingsplek bent aangekomen.

naar boven

Wat zijn de moeilijkste etappes?

Ibaneta, soms mistig en koud

Het eerste idee is dat de oversteek van de Pyreneeën de zwaarste etappe is. Dat is niet zo. Tenminste, er zijn nog een paar andere etappes die zeker niet onder doen voor de etappe over een van de cols in de Pyreneeën. De Puerto de Ibañeta wordt vaak als ‘minder lastig’ gezien dan de col du Somport. (Daar valt trouwens op af te dingen.) Het is vanuit St. Jean-Pied-de-Port naar de Puerto de Ibañeta 24 kilometer, waarvan de eerste 6 –tot de Frans/Spaanse grens in Arneguy– het gemakkelijkst zijn. Vanaf de grens wordt het echt klimmen. Niet al te lastig, wel is de afstand lang. Het te overbruggen hoogteverschil is een kleine 900 meter. U doet er een uurtje of 4 over. Kortom, best te doen. U hebt er al twee weken training op zitten. De eerste kennismaking met heuvels (als U de westelijke route neemt) is ten westen van Parijs. Daar zitten er paar pittige klimmetjes die gelukkig maar een paar kilometer lang zijn. Maar toch, het kan lastig zijn. Zeker als het weer niet mee werkt. De klim naar de Col du Somport is langer, gerekend vanaf Accous.
Onderstaande grafieken zijn gebaseerd op gegevens van de site www.climbbike.com. U ziet nergens een stijging van 10% of meer. Dat betekent niet dat er geen enkel hellinkje van 10% in de klim zit. Het betekent wel dat er geen lange 10%-hellingen zijn. U treft op weg naar vrijwel alle cols een paar echt steile stukken, bijv. net na Foncebadón, maar die zijn maar 100 of 200 meter lang. Maar ook elders in de route zitten soms korte, heftige 10%-klimmetjes. Bijv. net voor Miradoux (Fr), Etxauri (Sp) en Sotés (Sp).

Col d'Ibaneta, vanuit Arneguy

Somportpas: Slechts een klein stukje met 9% stijging.

Staar U niet teveel blind op deze kale cijfers. Hoe U een klimmetje feitelijk ervaart hangt van veel meer factoren af dan alleen het stijgingspercentage. Het weer (de temperatuur, wel of geen regen, wind tegen) en Uw vorm-van-de-dag (wel of geen goede benen) spelen een minstens zo belangrijke rol.

Stevige klim naar de Ibaneta

Voor alle forse klimmetjes gelden wel een paar basisregels:
1.  Zorg dat Uw tandwielen in de juiste stand staan. Tijdens een forse klim schakelen is (bijna) niet mogelijk. Het inschatten van de juiste versnelling leert U onderweg in de dagelijkse praktijk.
2. Vermijd dat U moet wisselen van voorblad om naar een lagere versnelling te schakelen. Schakelen op het achtertandwiel gaat tijdens een klim -als het niet te steil is- nog enigszins, schakelen op het voorblad kan alleen als de weg -redelijk- vlak is.
3. Benut de hele weg (mits het andere verkeer het toestaat). Neem een bocht dus altijd zo ruim mogelijk. Ook de bochten naar rechts.
4. Forceer niets. Liever een lage versnelling dan op kracht stoer de grote plaat draaien.
5. Houd Uw eigen tempo aan. Wat anderen doen -ook Uw compagnon(s)- moeten zij weten. Bent U altijd als laatste boven, maak er geen punt van. Laat U zeker niet verleiden de volgende keer te laten zien dat U wel degelijk een klimgeit bent.
6.  Moet U afstappen tijdens een klim, loop dan een stukje naar waar het minder steil is. Meteen opnieuw opstappen zal niet lukken.
7. Zorg dat U genoeg energie hebt. Eet (bijv. bananen) voorafgaand aan een klim, zodat U tijdens de klim de man-met-de-hamer niet tegen komt.
8. Als U gewend bent Uw fietsschoenen aan de trappers vast te klikken, dan kunt U overwegen dat nu ook te doen. Indien U geen clipplaatjes onder Uw fietsschoenen gewend bent, doet U het dan nu ook niet. Levensgevaarlijk. De verhalen dat U dan beter berg-op kunt fietsen (want Uw voeten duwen en trekken de trappers) zijn alleen van toepassing als U de Tour-de-France reuzen wilt beklimmen. En dergelijke bergen treft U gelukkig niet op weg naar Santiago.

Col du Somport, juli 2011, midden op de dag is het koud en mistig

In de Sweermanboekjes staan regelmatig stijgingspercentages aangegeven. Deze kunt U als volgt interpreteren:
- tot 4% stijging is gemakkelijk, ook gedurende veel kilometers.
- tussen 4% en 6% begint het pittiger te worden, maar zeker niet onoverkomelijk.
- tussen 6% en 8% kan de stijging als “vrij zwaar” worden ervaren.
- tussen 8% en 10% is ronduit zwaar. Uw snelheid kan terugvallen tot 5 km/uur.
- boven de 10% is bijna niet te doen, tenzij U erg weinig bagage heeft.

Mooi weer: de klim naar O'Cebreiro is goed te doen

De moeilijkste etappes zijn de etappes waar het weer (zwaar) tegen zit. En als dat samenvalt met een lastig parcours zijn de rapen gaar. Het is bijna niet te doen om van Villafranca del Bierzo (511 m.) met een flinke westenwind, in de regen naar het bergdorpje O’Cebreiro in de Cordillera Cantábrica op de grens Castilla y León en Galicia te klimmen, 1.300 meter boven de zeespiegel. Een hoogte-verschil van bijna 800 meter. Ook de klim vanuit Astorga (870 m.) naar de Cruz de Ferro (1505 m.) in de Montes de León is een flinke klim, maar goed te doen als het weer mee zit, klik hier. Goed fietsweer, droog, een graad of 22 en een zwakke wind uit het oosten doet heel veel en maakt de tocht tot een geweldige beleving, ook al gaat ‘t bergop. Jammer dat U geen enkele controle hebt over het weer; U moet het doen met ‘t weer dat U aantreft. Zeker is wel dat het invloed heeft op Uw moraal. Als U onderweg een dipje krijgt, komt dat meestal omdat het weer flink tegen zit.

O' Cebreiro, juli 2011, twaalf uur 's middags. Mistig en koud!

Verkijk U ook niet op de verschillen in temperatuur waarmee U te maken kunt krijgen. Het lijkt simpel: in Spanje is het in de zomer overal warm. Tot U er achter komt dat er in het noorden van Spanje de Picos de Europa liggen. Met de uitlopers ervan (Cordillera Cantábrica en Montes de León) krijgt U onderweg te maken. En het kan koud zijn op de cols. Zoals het ook koud kan zijn als U in een dagenlange regenbui verzeild raakt, 170 km voor Santiago. En uiteraard kan het ook koud zijn in de Belgische Ardennen en de hogere delen van Frankrijk. Wind, regen en kou kunnen belangrijke tegenstanders zijn, het hele jaar door. Natuurlijk kan het ook erg warm, om niet te zeggen heet, worden. Als het asfalt aan Uw banden blijft plakken is het misschien beter om even te stoppen en de schaduw op te zoeken.

Via Cruz de Ferro naar Molinaseca

De klim naar O'Cebreiro en Alto do Poio

Cruz de Ferro, het hoogste punt op 1505 meter

Een meer gedetail-
leerd grafiekje van de klim naar O’Cebreiro (en andere cols) staat op de site Altimetrias.net, klik hier. Helaas geven sommige grafieken de cols van de ‘verkeerde kant’ (voor U de afdaling) weer.
Nadat U de twee cols, Cruz de Ferro en de Poyo (iets na O’Cebreiro), vlak achter elkaar hebt gehad denkt U misschien dat het leed is geleden. Maar dan komt er nog een staartje. Van Triacastela naar Santiago de Compostela. Dat gedeelte is erg heuvelachtig. Geen grote lange klimpartijen maar veel op en af. En na elke af komt er weer een op. Het is maar 140 kilometer maar hier en daar wel venijnig. Een mooi beeld van de hoogteverschillen op de Camino Francés geeft de figuur hieronder, ietsje aangepast overgenomen van de site http://www.gdecarli.it/extra/santiago/index.htm.

Hoogteverschillen op de Camino Frances

Zo kan het ook zijn: 12 juli 2011, Cruz de Ferro. Acht graden. Mist en regen.

Na de kleine hoogvlakte van Cruz de Ferro begint de afdaling naar Molinaseca. U daalt van 1500 meter naar 600 meter over een afstand van ruim 12 kilometer. Het enige dorpje onderweg is El Acebo. Stop hier even en kijk wat rond. Op de hoogvlakte zelf (ruim 5 km) komt U nog langs de ‘tempeliersnederzetting’ Manjarin. Een opmerkelijk bouwsel rechts van de weg. Pelgrims worden meestal gastvrij ontvangen.
De afdaling naar Molinaseca is een van de gevaarlijkste onderdelen van de hele Camino. Vanwege het grote hoogteverschil in relatie tot de afstand, met als maximum 10% dalen net voor El Acebo, is de kans te vallen vrij reëel. Zorg dus dat Uw remmen perfect in orde zijn als U aan deze afdaling begint. Trek ook een extra shirt, bodywarmer of fietsjack aan indien het op de col wat frisjes is.

De N6 naar O'Cebreiro. Het lijkt lastig, maar het valt best mee.

naar boven

Bagage naar huis sturen?

Nadat U aan de voet van de Pyreneeën bent aangekomen kan het een idee zijn om een deel van de bagage naar huis te sturen. Vooral relevant voor kampeerders die in Spanje hun tentje en kookspullen niet meer nodig (denken te) hebben. Er zijn immers tal van refugio’s en voor de prijs van de pelgrimsmenu kun je nauwelijks zelf koken. Bovendien kunnen er twee routeboekjes naar huis. Elke kilo telt, dat heeft U inmiddels wel gemerkt. Als U overweegt bagage terug te sturen, oriënteer U vooraf op de mogelijkheden en condities van bijvoorbeeld La Poste of TNT. In Spanje werkt het postbedrijf onder de naam Correos, herkenbaar aan de gele kleur.
Het aantal postkantoren neemt overal sterk af. En ook op de openstellingstijden is bezuinigd. Als U al een postkantoor treft is de kans groot dat het gesloten is. Kies voor retourzendingen de wat grotere plaatsen. In Frankrijk: St. Jean-Pied-de-Port of Oloron-Sainte-Marie. In Spanje: Jaca, Pamplona of Logroño.

naar boven

Is er onderweg internet?

Ja. Op steeds meer plaatsen vindt U internet. Hotels hebben veelal een internet-pc beschikbaar, soms gratis. Ook in refugio’s kunt U vaak internetten. Reken er wel op dat de lijnsnelheid niet aan de Nederlandse glasvezelstandaard voldoet. Een lijnverbinding van 20 Kbps is al heel wat.

Even op de pc van de campingbaas internetten

Prima om een blog bij te werken, maar lastiger om grote fotobestanden te verzenden. Ook de koppeling pc-fotocamera is niet altijd plug-and-play. Zorg dat U een USB-kabeltje meeneemt. En er zijn in de grotere plaatsen natuurlijk internetcafe’s. Soms even zoeken of vragen. In Santiago zijn er twee. In de komende jaren zal het aantal pelgrims met mobiel internet explosief stijgen.

Er is -met name in Spanje- op steeds meer plaatsen wifi. Een smartphone kan u uitstekende diensten bewijzen. Kijk in de app-stores voor handige apps.
Indien U Uw smartphone veel gebruikt om onderweg sites te bezoeken of te navigeren dan loopt U snel aan tegen de beperkte accu-capaciteit. Een iPhone bijv. houdt het maar een paar uur uit als hij gebruikt wordt voor navigatie. Er zijn mogelijkheden om een oplader op Uw fiets te monteren. Deze zijn echter vrij duur en vereisen bovendien een naafdynamo. Meer informatie staat hier.

naar boven

Speciale aandacht?

Waarvoor? U kunt overwegen tijdens de Camino aan één issue speciale aandacht te geven door er over te schrijven en/of door er foto’s van te maken. Voorbeelden zijn: fotografeer alle bruggen over de vele rivieren die U passeert, of maak foto’s van bijzondere deuren, ramen, standbeelden of bloemen. Noteer de namen van vogels die U ziet.

Zonnebloemen in overvloed

naar boven

Wat moet U niet missen?

Teveel om op te noemen. Er is onderweg zoveel te zien dat U een keuze moet maken. Begin met gewoon goed rond te kijken tijdens het fietsen. U loopt dan wel het risico een afslag uit het boekje te missen, maar als U te geconcentreerd bent op de route in het boekje dan mist U de schoonheid van de omgeving. Dus beter een keer omdraaien omdat U verkeerd zit dan alleen maar aandacht te hebben voor de weg en de routebeschrijving. Wat U aan bezienswaardigheden niet moet missen hangt ook af van de tijd die U beschikbaar hebt en van de vraag of U een klein omweggetje wilt maken. Niet alle interessante zaken liggen vlak aan de route.

Vezelay, kathedraal Madeleine

Allereerst zijn er natuurlijk de grote(re) plaatsen langs de route. In Frankrijk bijv. Chartres, Tours en Poitiers. Of Troyes, Vézelay en Cahors als U de oostelijke route neemt. In België Mechelen en Aalst (westelijke route). Stuk voor stuk plaatsen om even de tijd te nemen voor een kleine sightseeing. Of voor een extra dag om even te rusten en de stad goed te bekijken. Neem bijvoorbeeld een dag extra in Chartres. U bent dan al even op weg, er zijn goede overnachtingsmogelijkheden op de camping of in hotel Jehan de Beauce, direct in het centrum, vlakbij het station. Op de westelijke route ligt Aubeterre-sur-Dronne met de fantastische monolitische kerk van St. Jean. Maar ook Châtellerault met de kerk St. Jacques en een beeld van St. Jacob. En het pittoreske Nanteuil-en-Vallée, met de fontaine St. Jean voor de gîte waar U kunt overnachten.

Najera, Monasterio Santa Maria la Real

In Spanje zijn er natuurlijk de steden Burgos en León. Beide met prachtige kathedralen en pleinen. En verder zijn er natuurlijk veel monasterios in Spanje. Oude kloosters, soms nog als klooster in gebruik. Soms een leegstaand monument, soms verbouwd tot hotel. Aan te raden zijn: Monasterio Santa Maria la Réal in Nájera, Monasterio Yuso in San Millán de Cogolla, Monasterio San Miguel de Escalada in de buurt van Mansilla de las Mulas, Monasterio San Zoilo in Carrión de los Condes en het Monasterio de Samos. Het oude klooster San Juan de la Pena, de kloosters in Leyre en Canas. En dan vergeet ik er nog een hoop. Kijk op deze site voor meer ideeën. En verder in Spanje: de gratis wijntap in Irache, de bodegas in Navarra (Rioja wijnen), de brug in Puente la Reina, de kerk met de haan en de kip in Santo Domingo de la Calzada, het bijna verlaten Foncebadon, de ‘tempeliers-nederzetting’ in Manjarin, het pelgrimsbeeld op de Alto San Roque en de zilveren schrijn met de beenderen van San Xacobeo, la ‘Tumba de Santiago el Mayor‘ in de kathedraal van Santiago, waar het allemaal mee begonnen is. Dit alles uiteraard in het besef dat U zich een beetje voor de gek laat houden. Niet alles, of beter: het overgrote deel van wat U ziet is niet authentiek. Heel veel is gerestaureerd. Zo is bijvoorbeeld de brug over de rio Ega in Estella een replica van een middeleeuwse brug. Gebouwd in 1971…. Maar desondanks, U kunt heel veel, heel mooie en vooral heel indrukwekkende dingen zien. Neem er de tijd voor!!

Alto del Perdon

Indien U de route volgt uit Sweerman-boekje 3, dan mist U helaas het ijzeren monument op de Alto del Perdón. Dit monument stelt een groep pelgrims voor die met paarden, ezels en honden op weg zijn. Mocht U dit monument willen zien, neem dan een andere route van Pamplona naar Puente la Reina. Let wel, het monument staat op een Alto, een hoogte waar het altijd waait. U zult er een flinke dobber aan hebben. Wat U ook niet moet missen zijn de contacten met medepelgrims. Als U alleen gaat, ontstaan die ‘vanzelf’. Als U in gezelschap reist wat minder. Vrijwel zeker ontmoet U andere Nederlanders of Vlamingen op weg naar Santiago. Mooi, want geen taalproblemen. Maar ook contacten met pelgrims uit andere landen zijn ‘niet te missen’ waardevol. Altijd handig, indien U een woordje over de grens spreekt. Contacten met de lokale bevolking zullen zich veelal beperken tot gesprekjes over ‘waar zijn we?’ (¿dónde estamos?), ‘waar moeten we heen?’ (¿adónde a Santiago?), eten en overnachten.

naar boven

Wat moet U opschrijven?

Neem een klein aantekenboekje mee en een potlood of pen. U doet zoveel indrukken op en U kunt die niet allemaal vasthouden zonder iets op te schrijven. Zonder een aantekenboekje bent U veel kwijt als U terug bent. Neem voor elke dag een nieuwe pagina en noteer elke avond kort de belevenissen van de dag. Bovendien kan het dienst doen als een kasboek in geval U met tweeën reist. Als elke keer ieder voor zichzelf betaalt is dat wat lastig.

naar boven

Gele pijlen?

Overal gele pijlen

U hoort van anderen dat er overal gele pijlen staan. Hoe zit dat? Inderdaad, U komt gele pijlen tegen, alleen in Spanje, op een uitzondering in Frankrijk of België na. Slordig geschilderd op het wegdek, een boom, een steen, de gevel van een schuur. Kortom, op elke denkbare ondergrond. Ze staan er als teken voor de voetgangers. Dus op delen van de route waar de fietsroute de wandelroute volgt ziet U ze om de haverklap. Soms op een kruispunt met vele bijeen om maar goed aan te geven welke kant de pelgrim op moet. Op de delen waar de fietsroute afwijkt van de wandelroute moet U het doen met Uw eigen kaart, kompas of GPS.
Indien U zonder nadenken de gele pijlen gaat volgen en U niet meer omkijkt naar Uw routeboekje of GPS, kan het gebeuren dat U op lastig te berijden paden terecht komt. Aan U dan de beslissing het pad te blijven volgen -in de hoop dat het beter wordt- of om te keren en de fietsroute weer op te zoeken.

naar boven

Wat te doen in Santiago de Compostela?

De stad Santiago de Compostela bestaat uit twee delen. De binnenstad en alles wat daar buiten ligt. De kleine binnenstad is waar het te doen is. De rest is een gewone Spaanse stad met doorsnee gebouwen en gewone straten.

Plattegrond Santiago de Compostela

Als U de stad komt binnenrijden moet U door deze oninteressante buitenwijken heen. Volgt U boekje 3 dan komt U de stad binnen via de AC-261, de Rúa de Sadino. Volgt U de route langs het vliegveld (N-634a) dan is de kans groot dat U via de Rúa do San Pedro komt. In beide gevallen steekt U de weg (Virxe de Cerca resp. Rúa das Rodas) over die het centrum afschermt van de rest van de stad. U komt dan via de Porta do Camino in de oude stad. Te zien aan de bestrating, kronkelige straatjes, weinig auto’s en veel voetgangers. De binnenstad is een soort doolhof. Het kronkelt en doet, op en af, her en der trappen die lastig te nemen zijn met de fiets. Binnen de kortste keren bent U alle oriëntatie kwijt. Vanwege de dichte en soms vrij hoge bebouwing is de kathedraal meestal niet te zien.

Namen invullen op getuigschrift (Compostela)

Volg Uw kompas en houdt het westen aan; vragen kan natuurlijk ook. Aan de westelijke rand van de binnenstad ligt het Praza do Obradoiro, het grote rechthoekige plein voor de kathedraal. Vlak in de buurt, Rúa do Vilar 1, is het pelgrimsbureau (Oficina del Peregrino). Op de 1^e etage kunt U Uw welverdiende getuigschrift verkrijgen; een vriendelijke mevrouw gebruikt Uw ID-kaart om een Compostolaat te voorzien van Uw naam. Een gift wordt op prijs gesteld. Wilt U een koker om Uw compostolaat in te bewaren: 1 euro.
In de Rúa do Villar zit ook de VVV. Omdat Galicia een -min of meer- autonome ‘provincie’ van Spanje is zijn er twee VVV’s. Eentje van de Xunta de Galicia (Oficina de Información Turística Xunta de Galicia) op Rúa do Villar 30/32 en eentje van de Spaanse rijksoverheid (Sede de Turismo de Santiago) op Rúa do Villar 63. Zo op het oog lijken ze elkaars concurrenten. Wilt U een papieren stadsplattegrond dan kunt U het beste naar het kantoor van de Xunta gaan. Het kantoor van de Sede heeft ‘m ook maar die bestrijkt een kleiner deel van de stad. De camping As Cancelas bijv. staat wel op de plattegrond van de Xunta maar niet op die van de Sede.

Uiteraard brengt U een bezoek aan de kathedraal. Vroeger kon men als men de pelgrimstocht had volbracht, een ritueel doorlopen. Men ging naar het Praza do Obradoiro en trad van daaruit de kathedraal binnen. Daar raakte men de pilaar aan, midden in het oude Romaanse portaal. Vervolgens ‘botste’ men met het hoofd op een sculptuur, onder aan de pilaar en daarna keek men naar de afbeelding van St. Jacob, boven aan de pilaar. Inmiddels kan dit niet meer. Er staat een groot hek rond de pilaar. Aanraken is er niet meer bij.

Pilaar achteraan in de kerk. Bovenaan Santiago. Een hek schermt nu de pilaar af

Echter, volgens Mireille Madou is het “met het hoofd beroeren van de monsterkoppen van het voetstuk van de zuil, helemaal verkeerd“. (Onderweg naar Santiago, pag. 164). Zij schrijft: “De middelste ingang (van de drie, via de trap aan Praza Obradoiro) is in twee gedeeld door een middenzuil van wit marmer met de afbeelding van de boom van Jesse. Het is gebruikelijk de rechterhand op de zuil (pilaar) te leggen. Op een kapiteel bovenaan de zuil troont Sint-Jakob. Men moet naar hem opkijken om hem te groeten en te danken.” Met je hoofd tegen de onderkant van de pilaar ‘botsen’ hoort er dus niet bij; het werd wel massaal gedaan. Hoe het ook zij, het kan niet meer. Een virtueel bezoek aan deze kerk vindt U hier.

Kathedraal Santiago de Compostela

Verder is er natuurlijk de dagelijkse pelgrimsmis. Deze begint om 12 uur en is meestal afgeladen vol. Afhankelijk van de omstandigheden (onduidelijk welke) wordt de mis beëindigd met de ceremonie van het wierookvat. Dit wierookvat, 1,75 m hoog, hangt aan een vuistdik touw en wordt door acht touwtrekkers in beweging gebracht. Het ding zwiert van links naar rechts door de kerk. Bijna raakt het het plafond. In Nederland zou zoiets op last van de brandweer streng verboden zijn. Spektakel dus. Klik hier voor een impressie. De reden dat er een enorm wierookvat in de kerk hangt laat zich makkelijk raden. Als U een beeld hebt gekregen van de lucht van voeten en schoenen van pelgrims in de refugio’s, Uzelf incluis, dan weet U wat de geur in de kathedraal moet zijn geweest in de Middeleeuwen. Een kerk afgeladen vol bezwete, veelal ongewassen bedevaartgangers met soms stinkende wonden, moet een niet te harden lucht verspreid hebben. Met als enige remedie: wierook, heel veel wierook.
Tijdens het spektakel met het wierookvat wordt de Hymne van Santiago gezongen, door een non die dat -gezien andere verhalen- altijd doet. Klik hier om deze Hymne te horen.

Pulpo a la Gallego, heerlijk!

Om te vieren dat U de tocht volbracht hebt, is een lekker etentje natuurlijk een goed idee. De meeste restaurants vindt U in de Rúa do Franco, vlak bij de kathedraal. Er is een enorme keuze uit vis- en vleesgerechten. Wilt U genieten van dé specialiteit van Galicia, probeer dan een portie pulpo a la gallego. Dit is gekookte inktvis (tentakels) in kleine stukjes gesneden en er is flink wat zeezout over gestrooid. En er zijn natuurlijk tal van tapasbars, in allerlei variaties. Probeer het een en ander en drink er een vino tinto of cerveza bij. Tenslotte zijn er een paar musea in de stad en is er regelmatig handel in de overdekte markt aan de oostkant van de binnenstad. Hier vindt U allerlei winkeltjes waar U kaas of orujo de hierbas (sterke drank op kruidenbasis) kunt kopen. En er is natuurlijk een keur aan vis, vlees en groente te koop. Niet dat U daaraan behoefte hebt, maar het ziet er zeer fleurig uit. Wilt U wat zoets, neem dan een portie churros met dikke warme chocolade. Indien U geluk hebt dan treedt ’s avonds op het Praza do Obradoiro de Tuna van de

Tuna de Santiago, Tuna Compostelana

Universiteit van Santiago op. Een Tuna is een gezelschap muzikanten (officieel studenten, maar dat kan betwijfeld worden) dat uit de losse pols muziek maakt. Met gitaren, een paar fluiten, een trekharmonica en nog zo wat begeleiden ze zichzelf terwijl ze Spaanse (volks)liedjes zingen. De locatie (in een nis van een galerij) bevordert de klank. Niet dat het een hoogstaande performance is, maar het is wel enorm sfeervol. Klik hier voor een impressie.
Indien U winkels zoekt om kleren, ondergoed of andere spullen te kopen, dan kunt U het beste naar de winkelstraten Horreo of Doctor Texeiro gaan iets ten zuid-westen van Praza de Galicia, het plein waar alle bussen stoppen. In deze straten zitten de ‘gewone’ winkels, in tegenstelling tot de binnenstad waar voornamelijk souvernirwinkels, restaurants en luxe boetiekjes zitten.

naar boven

Waar overnachten in Santiago?

Slaapzaal Seminario Menor

Santiago is natuurlijk geheel ingericht op een massale stroom pelgrims. U moet denken aan 272.330 pelgrims in het heilig jaar 2010 (waarvan Camino Francés: 189.400). In 2009 kwamen in totaal 145.878 pelgrims aan. Het aandeel fietsers hierin was ruim 17% tegen 12% in 2010. Fietsers zijn dus duidelijk een minderheid. Let wel: zo’n 50% van alle pelgrims start pas in of na León! Ongeveer 20% start eerder, maar wel in Spanje en 15% volgt een andere route. U, als fietser helemaal uit Nederland komend, bent dus vrij uniek. Een goede overnachtingsplek is het oude Seminario Menor in de buurt van de Rúa das Trompas en de Rúa de Belvis. De slaapzalen in dit gebouw, vroeger gebruikt door de leerlingen, zijn nu in gebruik voor de pelgrims. U kunt er maximaal drie nachten blijven tegen een prijs van € 12 per nacht (prijspeil 2010). Verder zijn er tal van pensions in de oude stad, bijv. in de Rúa do Vilar die kamers verhuren voor € 40 per nacht. En voor kampeerders is er natuurlijk de camping Monte do Gozo even buiten de stad, richting vliegveld, handig voor als U op de terugreis Uw fiets wilt meenemen in het vliegtuig. Het summum van overnachtingsplekken is het Hostal dos Reis Católicos. (in het Spaans: Hostal de los Reyes Católicos) aan het Praza do Obradoiro. Dit gebouw was in de Middeleeuwen een ziekenhuis voor pelgrims en is nu een van de meest beroemde Paradores van Spanje. U slaapt in een museum. De prijs is er naar: € 275 per kamer per nacht. Als U een goedkoper Parador wilt proeven: in León staat het Hostal San Marcos waar de prijs per kamer een stuk lager ligt, zo’n € 100, exclusief ontbijt. De echte kampeerder zal uiteraard kiezen voor een camping, bijv. As Cancelas, dicht bij het centrum. Deze camping ligt op een heuvel aan de rand van de stad. Met de fiets rijdt U in maximaal tien minuten naar het Praza do Obradoiro.

naar boven

Uitstapjes?

Zijn er interessante uitstapjes te maken vanuit Santiago? Jazeker. Op 1 staat een bezoek aan Cabo Finisterre of op z’n Galicisch Cabo Fisterra. Nummer 2 is Lugo.

Fisterra, stookplaats met schoen.

Fisterra is voor sommigen het echte eindpunt van de Camino. Op dit meest westelijke puntje van Spanje staat het Camino-kilometerpaaltje 0,00. De traditie wil dat pelgrims op deze plek hun schoenen en kleren verbrandden en hun wandelstok in zee smeten. Ook nu zijn er vele ‘illegale’ brandplekken. Er is één officiële locatie waar de pelgrim zijn/haar kleren kan verbranden. Een echt stookgat. Klik hier voor een impressie. Verder is er natuurlijk de vuurtoren. En als U wat verder doorloopt, de heuvel op, dan is er een fantastisch uitzicht. De meest gemakkelijke manier om in Fisterra te komen is met de bus. Dagelijks vertrekken er bussen vanuit het centrale bussstation in Santiago. Houdt er rekening mee dat de bus (Autocares Mombus) al om negen uur vertrekt. Het busstation ligt op 20 minuten lopen uit het centrum. De reis duurt ongeveer twee uur. Als U het geluk hebt op de bovenverdieping van de bus vooraan aan het panoramaraam te kunnen zitten, plek 26/27, dan hebt U een fantastische reis. Een groot deel van de reis voert over de AC-550 direct langs de kust en U kunt genieten van prachtige vergezichten. Mits het weer meewerkt. Het kan ook midden in de zomer mistig en regenachtig zijn.

Lugo, stadsmuur.

Lugo is een stad 100 km. ten oosten van Santiago de Compostela. De stad is gesticht door de Kelten. De belangrijkste attractie van de stad is de muur die de Romeinen hebben aangelegd: 2117 meter lang en met 71 torens versterkt. Lugo wordt wel het Ávila van noord Spanje genoemd. Verder is er uiteraard de kathedraal en wat andere bezienswaardigheden zoals het archeologisch museum. Er gaan regelmatig Alsa-bussen vanuit Santiago naar Lugo. De reis duurt 2:30 uur. De trip (retour: ida y vuelta) kost ruim twintig euro.

naar boven

Hoe kom ik terug?

Er zijn verschillende opties. De meest snelle is vliegen vanuit Santiago de Compostela. Het vliegveld ligt een paar kilometer ten noordoosten van de stad. Eén van de vliegopties is een Ryanair-vlucht naar Stansted en dan naar Eindhoven. Ook Ryanair. U vertrekt om 10:00 uit Spanje en om zeven uur ’s avonds staat U op Eindhoven-Airport. Voor de overstap op Stansted heeft U vijf uur de tijd. Een alternatief is om met Ryanair via Madrid naar Eindhoven te vliegen.

Noordkust van Galicie

Voor de overstap op Madrid heeft U ongeveer één uur de tijd (11:00 – 12:00). Te weinig om opnieuw bagage in te checken. Reis daarom met alleen handbagage. Wilt U vliegen op Schiphol dan is te denken aan een binnenlandse Spaanse vlucht naar Madrid-Barajas en vanuit Madrid naar Nederland. Of ‘n rechtstreekse vlucht met Vueling vanaf A Coruña. Een Renfe treinkaartje kost ongeveer 8 euro; de treinreis duurt een kleine drie kwartier. Wilt U op Rotterdam vliegen dan kunt U met Ryanair van Santiago naar Barcelona en met Transavia van Barcelona naar Rotterdam. Vier uur tijd om over te stappen. Vergelijk de prijzen van alle alternatieven want het kan veel uitmaken. Een Iberia-vlucht naar Amsterdam (via Madrid) kan tussen de 250 en 650 euro kosten. Sommigen nemen een Ryanairvlucht op Frankfurt/Hahn. Dat is goedkoop vliegen, met fiets en bagage een kleine honderd euro. Maar houdt er wel rekening mee dat Hahn bijna 400 km van Utrecht ligt. Een auto om U te komen halen rijdt ongeveer 800 km, alleen aan diesel kost dat al zo’n 70 euro. Vlamingen kunnen het beste met Ryanair via Madrid naar Brussel/Charleroi vliegen. Overstaptijd: 3 uur. De aankomst in Charleroi is om 18:00 uur. Een langzamere optie is de trein, maar niet gegarandeerd goedkoper. Terug fietsen is uiteraard ook mogelijk. Een enkeling doet het ook. Maar dan duurt de hele reis wel zeven of acht weken. Voor de bagage is de keuze: meenemen wat U mee kunt nemen en/of de spullen laten thuisbezorgen door een gespecialiseerd transportbedrijf, bijv. Soetens uit Vessem. In de parkeergarage van hostal México (Rúa Republica Arxentina 33) is het Soetens-inzamelpunt voor fiets en/of bagage. Dit hostal is ook een goede plek om te overnachten. Het ligt weliswaar buiten het oude centrum, maar de afstand tot de kathedraal is goed te lopen. Bovendien is vlakbij het hostal de opstapplek van de bus naar het vliegveld.
Een andere mogelijkheid is een vlucht via het Portugese Porto. Ryanair vliegt vanaf Porto rechtstreeks op Eindhoven en met een ALSA-bus (klik op ‘internacional’) bent U in een paar uur vanuit Santiago in Porto.

Het ìs mogelijk fiets én bagage mee te nemen op een vlucht naar Nederland of België. In Santiago zijn fietsenmakers die Uw fiets vliegklaar maken, bijvoorbeeld de Bicicletas Velocipedo in de Rúa do San Pedro 23. Op het vliegveld kunt U Uw fiets zelf  ‘vliegklaar’ maken en inpakken in plastic. Voor alle Ryanair-overstapvluchten geldt dat de fiets mee kan voor in totaal 80 euro. Gemakkelijker is natuurlijk alles op transport te zetten en zelf zonder veel bagage terug te vliegen. Rest mij U een onvergetelijke reis toe te wensen. ¡Buen Camino!

Indien U een uitgebreid reisverslag wilt lezen, klik hier (de westelijke route) of hier  (de oostelijke route). Een fotoverslag van de Camino Francés vindt U hier. Laatste update: februari 2012.

naar boven

Avond in de buurt van Astorga